chương bảy: ăn mừng

Dịu cài lên mái tóc cô Gấm bông hoa mới thay cho đoá cũ rơi trên nền đất lạnh, chít lại lần khăn lượt đã xổ ra trong lúc hai người ôm nhau khóc. Dưới vành khăn tròn, đôi mắt ngày thường sáng như gương nay đùng đục màu nước ao tù, thấy hằn cả những tia đỏ chằng chịt như mạng nhện, và gương mặt trắng trẻo bỗng lấm lem bao vệt mờ chẳng rõ là nước mắt, nước mũi, hay là cả hai. Dịu chắc mẩm dư âm của bầu không khí nhập nhằng êm dịu ban nãy hãy còn bao bọc quanh mình, hẳn vậy, nên trông nàng thế này, chị chẳng những không ghét mà còn thấy nó ngồ ngộ, hay hay. Chị dấp khăn sạch vào thau nước mới, dịu dàng hỏi thử:

- Để con lau mặt cho lệnh bà nhé.

Nhưng cô Gấm lắc đầu, hai má ửng màu đào chín. Nàng đâm ra ngượng như cô thiếu nữ vừa nhận thấy mình quá bạo dạn trước anh chàng mới quen, cũng bởi nàng đã sà vào lòng một người đàn bà xa lạ mà oà lên như một đứa trẻ, dẫu chuyện chẳng can hệ gì đến mình. Nàng đáp, giọng lí nhí:

- Để ta tự lau.

Dịu hiểu tại sao người con gái trước mặt bỗng tỏ vẻ lạnh lùng với mình, và vì hiểu nên chị không buồn lòng, chỉ đặt gọn cái khăn sạch vào tay nàng rồi chủ động quay đi, cho nàng chút thời giờ để bình tĩnh lại. Chị lau mặt bằng cái khăn nàng đã dùng, làm dịu đôi mắt còn sưng bằng làn nước mát.

Qua một hồi lâu, chị mới nghe người đằng sau cất tiếng, giọng vẫn khàn nhưng có ý trêu đùa, không còn ngại ngùng như vừa rồi:

- Chị làm ta sợ đấy.

- Lệnh bà sợ gì ở con?

- Thì... Trần đời chưa thấy ai nhiều nước mắt lại còn gào to như chị, khóc hết mấy tuần trà vẫn chưa xong. Giờ thì hay rồi, mắt hai đứa đều sưng cả. Đỏ thế này, tí tha hồ cho thiên hạ bàn tán.

Biết nàng cố tình gợi chuyện, Dịu đáp luôn:

- Lệnh bà cũng có kém cạnh đâu. Vừa rồi lệnh bà cũng bù lu bù loa làm con hết cả hồn, thế mà còn nói con.

Nhớ lại cảnh hai đứa ôm nhau ngồi khóc ban nãy, Dịu không sao kìm được tiếng cười bật ra từ tận đáy lòng. Dường như chỉ trong chốc lát ấy thôi, chị và cô Gấm nọ bỗng hoá thành trẻ nít, chẳng ai bảo ai mà cứ thi xem kẻ nào nhiều nước mắt và gào to hơn người còn lại. Khóc xong rồi, bao buồn phiền giấu tận buồng tim suốt chục năm qua cũng vợi đi non nửa. Hai đứa nhìn nhau, thấy lòng mình có điều gì đổi khác.

- Á à, cái chị này nay giỏi nhỉ, dám trả treo với ta cơ đấy. Chẳng qua ta thấy chị rơi nước mắt nên mới khóc theo cho chị có bạn thôi.

Gấm cười, trêu người đứng bên đôi câu rồi chợt đổi giọng, chẳng rõ là đùa hay thật:

- Nhưng mà mắt ta đỏ thế này, tí nữa gặp Huyền, thế nào em ấy cũng hỏi bằng được lí do cho xem.

Như thể nghe thấy điều gì lạ lẫm, Dịu tròn mắt ngạc nhiên, hai tay bưng chén trà nguội dâng lên cô Gấm cũng khựng lại giữa chừng. Huyền. Chị lẩm bẩm cái tên ấy, trong đầu thoáng qua bóng hình của người con gái tài sắc vẹn toàn, cũng là cánh tay phải của kẻ cai trị chốn làng mây cung nước này. Từ ngày về đây, Hồ kể cho chị không ít chuyện, phần nhiều đều xoay quanh mối quan hệ lạ lùng giữa Huyền và cô Gấm. Dịu biết Huyền là người theo hầu cô Gấm lâu nhất, phải đến mấy mươi năm trời. Dịu biết ở thuỷ cung, cô Gấm đứng đầu, Huyền là thứ hai, mọi việc muốn đến tai cô Gấm thì phải được sự cho phép của Huyền. Chị biết vậy, nhưng có vẻ sự thật còn hơn cả những gì chị suy đoán. Một ả hầu dẫu được lòng chủ nhân đến đâu, xét cho cùng, vẫn là phận hèn kém, chỉ có thể quỳ dưới, theo sau mà răm rắp tuân theo lệnh chủ. Còn Huyền và cô Gấm của thị lại khác hẳn. Quan tâm nhau từ những điều nhỏ nhặt, sợ người kia lo lắng, canh cánh chuyện khiến người kia phiền lòng. Mối quan hệ này không đơn thuần là chủ tớ, mà giống như... chồng chị và cô vợ lẽ của cậu.

Dịu rùng mình. Có lẽ là chị cả nghĩ thôi. Không, chắc chắn là vậy rồi, đời nào có chuyện hoang đường đến thế. Chị tự nhủ với lòng rằng bây giờ không phải lúc đoán già đoán non, bởi chị vẫn còn mối lo khác. Dẹp điều mình vừa nghi ngờ sang một bên, chị cung kính dâng trà lên cô Gấm, hỏi với vẻ dè dặt:

- Nếu người khác hỏi tại sao lệnh bà lại khóc, liệu lệnh bà có... có kể cho họ nghe chuyện ban nãy không?

Cô Gấm đón lấy chén trà, hỏi ngay:

- Chị sợ à?

Dịu đáp bằng một tiếng "vâng" rất khẽ. Chị sợ, sợ lắm chứ. Đó là vết thương mưng mủ mà chị giấu nhẹm và chịu đựng suốt bấy lâu nay. Phải vạch ra cho cô Gấm thấy đã là quá lắm rồi, chị thà rằng nàng là người duy nhất chứ không muốn có thêm kẻ khác biết chuyện.

Chừng như cô Gấm cũng hiểu nên riêng chuyện này, nàng không đùa cợt như mọi khi. Đặt chén trà không sang một bên, nàng chủ động nắm lấy tay người đàn bà trước mặt mình, dịu dàng dệt nên lời hứa vững chãi nhất:

- Chị đừng lo. Ta sẽ không kể cho ai chuyện này đâu. Đây là bí mật giữa ta và chị, chỉ hai đứa mình biết, không bao giờ có người thứ ba.

***

Đám người trên trần phái xuống mừng tết cơm mới năm nay thưa hơn mọi khi, tính ra chỉ có giáo phường và lèo tèo vài tên áo vải đi theo để dâng đồ lễ. Số người xuống đây hầu lệnh bà có giảm, đứa cầm đầu bảo thế, nhưng lòng thành của dân làng Chiền và các làng chung quanh không phai nhạt chút nào, bởi những ả đào và người kép này đều do dân làng ra tận chốn đô hội mời về chứ không phải hạng xoàng từng làm phật lòng bề trên. Huyền ra hiệu cho Hồ đứng sau nhận đồ lễ và xếp đặt hẳn hoi, còn mình thì đảm nhiệm phần việc rà soát từng người đã vượt qua khâu kiểm tra của đám lính canh mà bước vào cung điện. Thị kiểm tra từng người một, chẳng thèm quan tâm họ là đàn ông hay đàn bà, lục lọi cả thứ cỏn con giắt bên hông như bộ xà tích và nhạc cụ thường thấy như phách, đàn đáy, trống chầu đám kia mang theo. Thị không muốn có chuyện gì bất trắc xảy đến với cô Gấm, dù là nhỏ nhất, và vì vậy, thị sẵn lòng đuổi cổ kẻ nào khả nghi khỏi cửa cung, thậm chí là vứt vào miệng cá dưới làn nước sâu thẳm hòng răn lũ còn lại.

Sau một hồi rà soát, Huyền cho đám người trần vào buồng riêng đã chuẩn bị sẵn để sửa soạn áo quần, nhạc cụ, không quên dặn Hồ trông chừng cẩn thận, không cho chúng cơ hội làm càn. Xong việc mình rồi, Huyền giao phần còn lại cho Hồ rồi đi thẳng đến buồng cô Gấm. Bình thường tầm này nàng vẫn chưa dậy. Thị sẽ gọi nàng thức giấc và hầu nàng một ấm trà nóng như mọi lần. Huyền nghĩ vậy, có điều, sự thực khác hẳn những gì thị nghĩ.

- Cô và chị ta đang làm gì thế?

Huyền cất tiếng hỏi, mặt lạnh tanh. Hai kẻ đang nắm tay nhau tỏ vẻ thắm thiết kia tức thì dứt nhau ra như phải bỏng. Người đàn bà cõi trần ngơ ngác không hiểu vì sao, còn cô Gấm thì bình tĩnh hơn, chỉ ngước nhìn thị với đôi mắt vằn những tia máu và môi mấp máy như định nói gì. Đôi mắt sưng lên thấy rõ ấy khiến Huyền giật mình, quên cả chuyện ban nãy.

- Cô làm sao thế? Sao mắt lại đỏ thế kia? Cô khóc đấy ư? Ai làm cô khóc? Mau kể em nghe.

Rành rành Huyền hỏi cô Gấm, song lạ ở chỗ người phản ứng đầu tiên lại là Dịu. Chị vội cúi đầu như thể chột dạ, như thể chuyện Huyền hỏi cô Gấm có can hệ mật thiết đến mình. Mủi lòng, cô Gấm bèn lảng đi:

- Em nói nghe lạ, ta khóc hồi nào chứ. Việc gì ta phải khóc? Ở đây ta lớn nhất, nào ai dám bắt nạt ta. Em thấy mắt ta đỏ... Ừ thì... Mắt ta đỏ chẳng qua là vì khuya ta mới ngủ được mà sáng nay lại dậy sớm thôi.

Hiển nhiên, nàng nói dối. Huyền biết thế nhưng không tài nào đoán nổi lí do nàng phải làm vậy. Mường tượng cái cảnh nàng và chị ta ôm nhau khóc trong căn buồng vắng người, thị cho là vô lí và vứt ngay ý nghĩ ấy đi. Nhìn sang người đàn bà cúi đầu từ nãy đến giờ, thị tức mình, nói xẵng:

- Không biết kẻ nào to gan dám gọi cô dậy sớm khiến cô mỏi mệt thế này?

Cô Gấm đáp luôn, vẫn kiểu giấu giếm mà vơ tội về mình:

- Là ta tự trằn trọc rồi dặn người ta gọi dậy sớm, em đừng trách người ta làm gì. Em biết mà, nay là ngày vui, ta cũng muốn dậy sớm để sửa soạn cho tề chỉnh. Được rồi, đừng phụng phịu nữa mà nhìn ta này. Em xem hôm nay ta có đẹp hơn ngày thường không?

Cứ tưởng cô Gấm nói thế cho có, Huyền ngắm nghía nàng một lúc để rồi ngạc nhiên khi nhận ra cung cách ăn mặc của nàng chỉn chu hơn hẳn ngày thường. Mái tóc thuở nào xoã tung nay nằm gọn trong vành khăn lượt, điểm xuyết bằng một bông hoa huệ còn đọng sương đêm. Vẫn là áo và váy nhưng không vớ bừa như thường lệ mà có sự cân nhắc kĩ càng. Áo là áo the La Cả sợi thưa, chuội trắng, váy là váy lụa Cổ Đô sợi khít, mịn màng. Và cô Gấm vẫn đẹp, nhưng đẹp theo một kiểu khác. Nét mộc mạc của người con gái quê mùa bỗng chốc lặn tăm, nhường chỗ cho nét ngà ngọc của một cô thiếu nữ cửa quan nền nã, dịu dàng.

Không hiểu sao, Huyền bỗng thấy cổ mình đắng chát.

- Là chị Dịu chít khăn cho cô đấy ư?

Người được hỏi hồn nhiên trả lời:

- Ừ. Dịu vấn tóc cho ta đấy.

- Sao chừng ấy năm cô xoã tóc mà giờ lại chít khăn?

- Thì bao năm qua ta không nghĩ ra, em cũng đâu nhắc nhỏm với ta chuyện khăn áo.

- Vậy, từ giờ nếu cô muốn chít khăn thì hãy nói với em, hãy để em hầu cô mọi chuyện, được không?

- Không cần đâu Huyền à, bình thường em đã bận bịu bao điều, chuyện cỏn con này cứ để người khác làm thay. Vả lại, Dịu đã hứa với ta rồi. Chị ấy bảo ngày nào cũng vấn tóc cho ta đến khi nào ta chán mới thôi.

Rồi nàng lảng sang chuyện khác:

- Cũng đến giờ rồi, chúng ta mau ra kẻo mọi người lại chờ. Đi thôi. À phải, Dịu này, chị nhớ theo sát ta, đừng kiếm cớ lủi đi mất đấy.

Gấm dặn một câu như thế rồi cất bước đi thẳng. Dẫu ngoài mặt tỏ rõ sự không hài lòng, Huyền vẫn theo sát phía sau, kẹp giữa chủ và người đàn bà tên Dịu như thể thị muốn tách họ ra, không để họ gần gũi thêm nữa. Dịu lấy đó làm lạ nhưng không thắc mắc nửa lời vì điều này không phải phận sự của chị, cũng bởi chị còn mải choáng ngợp trước sự ăn mừng tết cơm mới và ngày sinh của lệnh bà ở thuỷ cung.

Dịu được phép đứng hầu ngay bên trái cô Gấm, thay vào vị trí của Hồ như mọi lần. Từ trên cao nhìn xuống, chị có thể thấy được toàn cảnh cung điện nhộn nhịp và xa hoa ra sao trong ngày mùng mười tháng mười. Cùng là tết cơm mới, song nếu so về hình thức và ý nghĩa, Dịu vẫn kín đáo nhận ra sự ăn mừng ở đất thánh có đôi điều khác biệt với nếp sống dân dã mà chị nếm trải mấy mươi năm ở cõi trần. Mới nhìn quanh một lượt, chị đã thu vào tầm mắt bao của ngon vật lạ. Người ta bày la liệt toàn đĩa ngọc, bát ngọc đựng sơn hào hải vị, nào yến nấu chung với tắc kè, nào chim ngói nhồi cốm, hạt sen. Mâm đồng ăm ắp những loại quả chị không rõ tên nhưng biết chắc là quý. Những bình rượu kim cúc, hoa cau cũng tỏ rõ lòng thành của người nhà quê phải chắt chiu làm chút lễ mọn dâng lên mâm cơm cảnh vẻ của thánh thần. Lại còn cả gấm lụa, vòng khuyên nhiều không kể xiết. Thoạt đầu khi thấy cảnh tượng ấy, Dịu tròn mắt, mặt ngờ nghệch như gái quê lần đầu ra chơi kẻ chợ. Nhưng rồi nghĩ ngợi một chốc, chị cũng hiểu được lí do. Có lẽ là bởi hôm nay nhà nhà ăn tết cơm mới, cũng là ngày mừng ngài sinh ra, người làng muốn lấy lòng đấng chí tôn nên có bao nhiêu, họ dốc ra bằng sạch. Những thứ không có, họ cũng gắng thu vén cho lễ lạt thêm đủ đầy. Cứ thế, so với trên kia, sự ăn mừng đã cải biến ít nhiều, và Dịu thấy mình vinh dự làm sao khi được góp mặt trong một buổi tiệc ở đất thánh.

Có lẽ là vì quen nếp sống tằn tiện với những mâm cúng giản dị rồi, càng ngắm trăm thứ đồ lễ sang quý người làng dâng lên Hà Bá, Dịu càng thấy mắt mình nhức nhối và trí óc thêm mỏi mệt. Tiệc chưa bắt đầu, đào kép chưa lên, cũng không rõ hầu cô Gấm là làm những gì, chị đâm ra chán, đành cúi đầu ngắm xiêm áo và đôi hài mới tinh cô Gấm ban cho. Áo là áo nhiễu dày dặn, váy là váy lĩnh hoa chanh, lấp ló mũi giày thêu thướt tha dịu dàng. Từ khi ướm thử đến lúc mặc chúng lên người, chị cứ ngỡ đây là một giấc mơ, bởi chỉ trong mơ, chị mới có đồ đẹp và được phép diện đồ đẹp như thế. Lòng chị bấy giờ cũng chia thành hai nửa. Một nửa chị thấy mình nhỏ lại, lòng phơi phới như con trẻ được manh áo mới diện Tết. Một nửa chị sợ người ta sẽ chỉ thẳng mặt mình, bàn tán sau lưng mình, nhất là khi chị đứng trên cao, chễm chệ một góc vinh dự bên cô Gấm.

Nhưng có một người con gái đã nắm lấy tay chị mà bảo rằng: "Đừng sợ, chị đẹp lắm."

Và ở thực tại, một giọng nói quen thuộc vang lên, vỗ về cõi lòng ngổn ngang bao cảm xúc của chị:

- Nay diện đồ đẹp như thế, cứ cúi đầu, khom lưng mãi thì đâm ra phí hoài mất thôi. Chị ngẩng đầu nhìn mọi người đi, để họ thấy chị đẹp nhường nào.

Một bàn tay mềm mại từ đâu vươn ra, chủ động nắm lấy bàn tay đầy vết chai sạn của chị. Cảm giác ấm áp nơi da thịt chạm nhau lan ra khắp cơ thể, len lỏi vào từng ngõ ngách trong sâu thẳm tâm hồn. Dịu bỗng thấy lòng mình vời vợi yêu thương và cả cảm động nữa. Hoá ra ngay lúc này đây, người con gái ấy vẫn lẳng lặng quan sát chị, vẫn quan tâm chị từng tí một. Nhìn dáng chị cúi đầu lầm lũi và tấm lưng cong đớn hèn, nàng hiểu ngay chị đang trăn trở điều gì, không ngần ngại bảo bọc chị bằng những lời êm ái. Lần đầu tiên, chị chẳng những không rụt tay lại mà còn chủ động níu lấy hơi ấm ấy.

Đứng bên phải cô Gấm, Huyền thu vào mắt hết thảy những đổi thay ở hai người. Thị cau mày ra chiều nghĩ ngợi lắm. Rồi thị mượn chuyện rót rượu mà xen ngang, giành sự chú ý của cô Gấm về bên mình.

- Hôm trước cô nói thích rượu hoa cau nên em đánh tiếng với đám người trên trần, bảo là lễ gì thì lễ nhưng ít nhất phải có dăm ba bình rượu hoa cau. Em kiểm tra đồ ăn thức uống rồi, không có gì lạ cả. Cô nếm thử một chén xem có vừa miệng không.

Cô Gấm buông bàn tay đang nắm theo thói quen, đáp:

- Có em ở đây, ta còn sợ gì chứ. Nhưng kìa, sao giờ này em vẫn quanh quẩn bên ta? Còn chuyện đốc thúc đám kẻ dưới thì sao đây?

- Em giao cả cho Hồ rồi, năm nay em chỉ đứng đây hầu cô thôi. Ăn mừng là chuyện nhỏ, hầu cô là chuyện lớn. Để người khác hầu cô, em yên tâm sao được.

Huyền đã nói là làm. Mang tiếng đứng hầu cô Gấm nhưng trong suốt buổi lễ, Dịu không cần động tay vào việc gì vì đã có Huyền làm thay. Rót rượu, bưng bánh, dâng hoa quả, thị đều vơ cả về mình. Dường như Huyền đang cố cho chị thấy ở chốn làng mây cung nước này, không ai gần gũi với cô Gấm bằng thị, không ai hiểu nàng bằng thị, rằng tay phải tay trái của nàng đều là thị cả thôi. Còn Dịu, chị mãi mãi là kẻ đến sau, là người thừa thãi, chỉ có thể đứng ngoài mà trông vào mối quan hệ này.

Lễ mừng vào độ đặc sắc nhất. Sau khi tuôn một tràng dài những lời ngợi ca vị thần cao minh, đức độ, có công trông coi sông ngòi để mưa gió thuận hoà, nhân dân được mùa no ấm, người đàn ông đứng tuổi mặc áo the thâm đứng sang một bên, nhường chỗ cho giáo phường nghe đâu được dân làng ra tận chốn kinh kỳ mời về. Đào kép lần lượt xuất hiện, cung kính vái lạy Hà Bá rồi yên vị trên chiếc chiếu hoa trải sẵn. Một đứa khác nhỏ hơn mau mắn dâng roi chầu trước mặt Hồ như đã định. Hồ đón lấy, chưa kịp nhập bọn với đào kép phía dưới thì từ trên đã truyền xuống hai tiếng chắc nịch:

- Để ta.

Tất cả mọi người, cả chủ lẫn khách có mặt trong cung điện đều ngạc nhiên trước sự thay đổi đột ngột ấy, chỉ có Hồ là phản ứng nhanh nhạy hơn cả. Biết nay cô Gấm có hứng, Hồ dâng roi lên, kính cẩn thưa rằng:

- Con mời lệnh bà cầm chầu.

Gấm đón lấy roi chầu từ tay cô hầu của mình, chẳng nói chẳng rằng, cứ thế ngồi phịch xuống chiếu hoa mà nhập hội với bọn đào kép ở dưới. Mặc kệ lũ khác còn bận há hốc mồm, nàng đã cầm roi, đe người kép và đào nương ngồi bên rằng:

- Còn ngây ra đó làm gì? Sợ ta ăn thịt chúng bay chắc?

Cái uy của người con gái trước mặt khiến bọn đào kép rùng mình, mồ hôi rịn ra trên gương mặt ngả màu xám ngắt. Chúng nhớ đến lời người ta vẫn đồn về nàng Hà Bá bạo ngược, bụng bảo dạ rằng phải dốc hết tài hoa hầu ngài đến cùng rồi nhanh chóng ai vào việc nấy, bởi cuộc vui này đứt gánh giữa chừng thì có khi đầu họ cũng chẳng giữ được. Nghĩ vậy, khi nàng Hà Bá thong thả đánh hai lần trống chầu bắt đầu cuộc vui, người kép cũng mau mắn vặn trục đàn, chỉnh và đáp lại bằng âm sắc trầm đục, sâu lắng. Đào nương gõ những tiếng phách chắc giòn nhập cuộc và cất giọng thanh thanh. Thoạt đầu, tâm trí đào kép để đâu đâu vì còn bận mối lo khác, song chỉ trong chốc lát, tay trống sành bên cạnh đã khiến họ tràn đầy hứng khởi, giúp họ trở lại làm những dân chuyên, những nghệ sĩ thực thụ. Họ bỗng quên cả sự cách biệt về thân phận, không còn nề hà chuyện kẻ dưới người trên, cứ thế mở lòng ra, hoà vào nhau, quyến luyến nhau, nâng đỡ nhau cho cuộc vui thêm trọn vẹn, và đãi người đang đứng đây một buổi nghe hát đủ đầy, cả những ai vốn tự cho mình là kẻ thô tục, không được phép dự vào cái thú thưởng thức nghệ thuật thanh cao như Dịu. Chị tưởng như lúc này đây, ngay đến bản thân chị cũng chìm theo người con gái ấy vào men say lạ lùng.

Rồi, trong khoảnh khắc người con gái ấy buông roi chầu chấm dứt cuộc vui ngắn ngủi, Dịu thấy khoé môi nàng cong lên nửa vời, chẳng rõ là cười, hay mếu.