chương tám: dấn thân

Lại một đêm nữa, Dịu mất ngủ. Chính ra sự ấy cũng thường. Chị vốn là người khó ngủ, theo cách nói của người đời, hoặc thính ngủ, theo tiếng gọi riêng của thầy đẻ chị. Chị không giống con Cải vừa ngả người xuống chõng đã ngáy o o, khác với mợ hai Mến ghé lưng vào chỗ nào cũng đánh được một giấc ngon lành. Chị mất ngủ vì nhiều lẽ. Lạ nhà, xa quê, nhớ thầy đẻ, thương đám em nhỏ dại, tủi phận mình cô lẻ còn người ta có lứa có đôi. Nguyên do nào nghe cũng hợp lí hợp tình, chỉ trừ chuyện xảy ra đêm nay, rằng chị thao thức trọn canh dài chỉ vì nụ cười nửa vời của một người đàn bà xa lạ.

Dịu cứ thơ thẩn như người mất hồn từ lúc cô Gấm buông roi chầu về náu mặt ở buồng trong. Như đã thành thói cũ, cô Gấm đi là tiệc cũng tàn. Tất thảy đều giải tán, ai nấy đều bận bịu việc riêng. Huyền lo liệu đám người phàm. Nghe bảo lần nào cũng thế, trước khi thả họ trở lại trần gian, bao giờ thị cũng kiểm tra xem có đủ người không, có kẻ nào trà trộn đánh tráo hòng hãm hại cô Gấm không, xong xuôi mới giáng một lời nguyền ép họ phải giữ bí mật chốn cung nước cho tới khi trút hơi thở cuối cùng. Hồ đốc thúc đám thị nữ dọn dẹp khi tàn tiệc và chia đều đồ lễ cô Gấm không đếm xỉa cho kẻ dưới. Dịu từng nghe chúng nó kháo nhau rằng hơn cả lúc chuẩn bị tất bật và ca múa rộn ràng, màn chia chác của thừa cô Gấm chừa lại mới là khúc quan trọng nhất. Nay có dịp chứng kiến, chị chẳng còn gì để mà ngờ vực. Trước mắt chị, cung nước thường ngày vẫn trọng nền nếp bỗng biến thành cái chợ. Đám đàn bà con gái hoá rồ dại như bị bỏ thuốc lú. Giữa lúc những kẻ chung quanh nhao nhao cả lên vì cho rằng mình thua thiệt, giành nhau gấm vóc tranh nhau ngọc ngà, Dịu thấy bụng dạ nao nao lạ thường. Chẳng buồn nấn ná thêm một khắc nào nữa, chị quay gót về buồng, tay vớ bừa thứ gần chỗ mình nhất, ấy là đôi khuyên hổ phách bị bỏ xó mà ai đó vứt lăn lóc dưới thềm.

Dịu đặt đôi khuyên mình nhặt về trên cái bàn gỗ gần giường, ngay dưới ánh sáng của ngọn đèn dầu lạc. Chị thay bộ cánh cô Gấm ban cho bằng váy áo ngày thường vẫn mặc, đinh ninh rằng chỉ một chốc nữa thôi, nàng sẽ lại gọi chị sang hầu. Không phải chị thì còn ai vào đây. Hai thị nữ gần gũi với cô Gấm hơn cả đều gánh trên vai nhiều trọng trách, phải lo toan đủ thứ việc thay chủ. Những đứa hầu khác thì chẳng mấy khi được lệnh bà cho gọi. Và còn chuyện ban sáng... Nghĩ vậy, Dịu cứ thấp thỏm chờ một lời ngỏ từ phía cô Gấm. Nhưng đợi cả chiều, rồi tối, đến tận lúc Hồ đã xong việc trở về, chị vẫn không ngóng được tin gì của người con gái mình mong.

Một tiếng thở dài khe khẽ lại vang lên, rơi ngay bên ngọn đèn dầu đương cơn hấp hối. Chẳng rõ đây là lần thứ mấy Dịu vực nó dậy từ bên lề sự sống, để đốm sáng nhỉnh hơn hạt đỗ bầu bạn với mình qua đêm dài. Hỏi thăm ngọn đèn dầu lạc xong, chị lại quan tâm đến đôi khuyên hổ phách mình đã chọn giữa đống châu báu ngọc ngà. Chị đặt nó vào lòng bàn tay mà ngắm nghía.

- Khuya rồi sao chị không ngủ đi, còn chong đèn ngồi đó làm gì?

Giọng nói của cô bạn mới quen thình lình cất lên giữa màn đêm yên ắng, kéo tâm trí Dịu từ nẻo xa xôi nào đó trở về thực tại. Chị quay đầu nhìn Hồ, lấy thân mình che lấp ngọn đèn dầu, nhỏ tiếng hỏi bạn nghe chừng áy náy lắm:

- Có phải tôi để đèn sáng quá nên cô không ngủ được? Cô nằm lại đi, tôi chỉnh đèn ngay đây.

Hồ xua tay, đáp bằng giọng ngái ngủ:

- Khỏi. Tôi thức vì chị cứ lục đục suốt thôi. Giờ chị chỉnh đèn cũng muộn rồi. Kệ tôi đi, vấn đề là chị đấy. Sao chị cứ trằn trọc mãi thế? Hôm nay có ai làm phiền lòng chị à?

Phiền lòng thì không hẳn, nhưng đúng là Dịu đã ngẩn ngơ cả buổi chỉ vì người con gái ấy. Người nọ bỏ về buồng khi buổi tiệc còn dang dở. Người nọ nhếch môi nhạt thếch trước lúc chia tay, chẳng rõ cười hay mếu. Người nọ quên gọi chị sang hầu, dẫu ban sáng chính nàng đã nằng nặc đòi chị phải chải tóc cho rồi mới chịu đi ngủ. Chị muốn nói ra tất thảy vướng mắc trong lòng, song lại sợ lỡ miệng mà đụng đến bí mật giữa mình và cô Gấm, bèn ướm hỏi bâng quơ mấy câu.

Thoạt đầu, Dịu chỉ dám gợi chuyện về buổi lễ. Chị hỏi Hồ rằng có phải năm nào cũng giống năm nay, chuẩn bị thì nhọc công, trăm người túm tụm ròng rã đêm ngày, nhưng khi diễn ra thì chỉ trong nháy mắt, lệnh bà quay gót về buồng là tiệc tan. Hồ gật đầu thay câu trả lời. Bấy giờ Dịu mới dám hỏi chuyện cô Gấm. Chị bảo từ lúc lệnh bà buông roi chầu chẳng thấy nàng ló mặt ra khỏi buồng riêng, cũng không nghe tiếng nàng cho gọi. Chị lo không biết có ai bưng cơm rót nước, có ai thay váy chải tóc giúp nàng chưa, sáng nay nàng chỉ nhấm nháp tí rượu hoa cau và mấy miếng bánh khảo, nhỡ đêm hôm nàng đói thì phải làm thế nào. Lần này Hồ xua tay tỏ ý chính cô cũng không rõ. Cô giải thích trước giờ tính tình lệnh bà vốn thất thường, chắc chỉ có người kề cạnh ngài sớm tối là chị Huyền mới đoán được ý ngài thôi. Vả lại năm nào cũng như năm nào, cứ tàn tiệc là lệnh bà lại ở rịt trong buồng đến tận ngày hôm sau. Lâu dần mọi người coi đó là thường, ai nấy làm việc của mình, không dám bén mảng tới gần sợ phiền đến cô Gấm.

Nàng hầu theo chân cô Gấm mấy năm trời đã nói đến vậy, còn điều gì khiến Dịu phải nghi ngờ nữa chứ. Nhưng nụ cười nửa vời của người con gái ấy trước lúc tiệc tàn cứ chờn vờn trong tâm trí, xua mãi không tan, nhắm mắt vẫn trông rõ mồn một.

- Tôi vẫn thấy lo. Nụ cười của cô Gấm khi buông roi chầu không bình thường chút nào. Nay là tiệc ăn mừng ngày sinh của ngài, ngài phải vui mới đúng, sao lại cười mà như mếu thế kia?

Hồ ngẩng phắt đầu, ánh mắt sắc lẹm như dao cau xoáy sâu vào người đối diện. Bấy giờ Dịu mới nhận ra mình nói hớ. Vốn chị chỉ muốn hỏi bạn xem lúc này cô Gấm thế nào, ngờ đâu lại bồn chồn quá mà lộ cả chuyện mình canh cánh suốt buổi tối.

- Chị thay đổi rồi. - Không đặt nghi vấn, không chất vấn bạn, Hồ chỉ dùng giọng nhạt hơn nước thuật lại một sự thật hiển nhiên bày ra trước mắt.

Dịu giật mình, hỏi ngược như muốn chối:

- Đang bàn chuyện cô Gấm, cô lôi tôi vào làm gì?

- Tôi nói không đúng ư? Lúc mới về đây, chuyện duy nhất liên quan đến lệnh bà mà chị để tâm là ngài có trả chị lại trần thế hay không. Chưa bao giờ chị gặng hỏi tôi về buồn vui giận hờn của ngài. Thế mà nay... Nay chị lại trăn trở về một điều ở ngài mà chính tôi và chị Huyền còn không biết.

Lời phán của Hồ như tia sáng chọc thủng màn đêm, khiến tâm trí Dịu đương cơn u mê bỗng sáng suốt hơn bao giờ hết. Chị hiểu những lời bạn vừa nói và còn cả bao điều sâu xa ẩn sau đó nữa kia. Tay nắm chặt đôi khuyên hổ phách, mắt né tránh ánh nhìn của người trước mặt, chị cúi đầu, tự nhìn vào tâm khảm mà soi chiếu, mò mẫm, lần tìm những khúc mắc rồi tháo gỡ từng cái một.

Tại sao khi mới về đây chẳng bao giờ chị đả động gì đến buồn vui giận hờn của cô Gấm, mà nay lại gặng hỏi Hồ về nụ cười nửa vời của người con gái ấy? Đó là bởi cho đến tận bây giờ, chị mới chịu nhìn thẳng vào nàng. Vì nhìn thẳng nên mới biết nàng khóc hay cười. Vì nhìn thẳng nên mới nhận ra điều mà kẻ khác không hay.

Tại sao đến tận bây giờ chị mới chịu nhìn thẳng vào nàng? Đó là bởi sáng nay, chính nàng đã chủ động tiến một bước về phía chị, sẵn lòng bảo bọc chị bằng những lời ngọt ngào êm ái, quan tâm chị từ mấy điều nhỏ nhặt. Lần đầu tiên, ngoài thầy đẻ ở nhà, có người cho chị cảm giác được che chở, nâng niu.

Quả thật chị đã thay đổi, và lí do là người con gái ấy.

Thấy Dịu cứ né tránh không chịu trả lời câu hỏi của mình, Hồ cũng đoán được giữa bạn và cô Gấm đã xảy ra chuyện gì đó, không to tát nhưng cũng chẳng nhỏ nhặt, đủ để xoay chuyển thái độ của người đàn bà vốn có ác cảm với Hà Bá. Song đoán là đoán thế thôi, cô vẫn biết chừng mực mà dừng lại, không hỏi vặn chỉ để thoả tính tọc mạch của bản thân rồi làm bạn khó xử. Cô bảo:

- Chị biết lo cho lệnh bà, ấy là quý lắm. Nhưng bên cạnh lệnh bà còn có chị Huyền. Một mình chị ấy bằng cả trăm người cộng lại, chúng ta chăm lệnh bà chẳng hơn được móng chân của chị ấy đâu. Thế nên việc bây giờ chị cần làm là nằm xuống giường đánh một giấc đến sáng. Ngày mai chị tha hồ mà hầu lệnh bà, tôi chỉ sợ chị thấy cực quá lại về than ngắn thở dài với tôi thôi.

Rồi cô giục Dịu nằm xuống giường. Nghe bạn nói, Dịu đinh ninh mình đã cởi được mối lo trong lòng để mà ngủ một giấc tròn đến sáng. Chị cố ru mình bằng những lời khuyên nhủ của Hồ. Quanh cô Gấm chẳng thiếu người hầu hạ, riêng thị nữ tên Huyền luôn kè kè bên chủ đã hơn trăm người cộng lại, làm gì đến phiên chị nữa. Vả lại, hình như Huyền không thích kẻ khác gần gũi với chủ nhân của thị. Cứ trông bản mặt thị ban sáng lúc xông vào buồng, tận mắt trông thấy tay chị và cô Gấm đan vào nhau là rõ, nom chẳng khác nào cô vợ khoẻ ghen gặp cảnh chồng ngủ lang với gái lạ. Ánh mắt của người đàn bà ấy khiến chị chùn bước. Ý muốn yêu thương chiều chuộng cô Gấm vừa nhen nhóm trong bụng cũng tắt ngấm, phải gạt sang một bên, chỉ vì sợ người khác suy đoán linh tinh rồi lại hiểu lầm.

Khoan đã. Chị vừa nghĩ gì cơ?

Cô vợ khoẻ ghen gặp cảnh chồng ngủ lang với gái lạ?

Chẳng thiếu người hầu hạ, làm gì đến phiên chị nữa đây?

Chị giật nảy, mở choàng mắt vì ý nghĩ rất đỗi lạ lùng ấy. Đây là lần thứ hai trong ngày Dịu tự ví mình với hạng đàn bà mon men tới gần đàn ông đã có vợ, dẫu chưa cả gan đến mức làm ra những chuyện trên Bộc trong dâu nhưng cũng hớ hênh để chị nhà bắt đầu nghi ngờ. Dịu còn định tránh xa cô Gấm để Huyền khỏi ghen. Quái thật. Cô Gấm chẳng thiếu người hầu hạ thì sao, chẳng nhẽ có họ hầu hạ thì nàng không cần chị quan tâm nữa? Rồi cả cái cô Huyền. Thị ưa ai ghét ai, quá khứ của thị có dây mơ rễ má thế nào với Gấm, lòng tận tuỵ của thị dành cho chủ theo năm tháng có méo mó dần, tất thảy đều chẳng can hệ gì đến Dịu. Đây là chuyện riêng giữa chị và Gấm, không có người thứ ba xen ngang. Chị chỉ cần nghĩ về một mình nàng, thế là đủ.

Nàng đã chủ động tiến một bước về phía chị, và giờ đến lượt chị dấn thân.

Lòng đã tỏ, ý đã quyết, lồng ngực sôi sục nỗi niềm khó gọi tên mà chị chưa nếm trải bao giờ, dù là lần đầu gặp chồng hay lúc hai người chung chăn chung gối. Chị nhổm dậy, chỉnh lại đèn, không quên mang theo đôi khuyên ban nãy cất gọn một góc. Chân vừa chạm nền gạch, chị đã nghe tiếng bạn hỏi đằng sau:

- Chị đi đâu thế?

Lần này chị không quay đầu, mắt vẫn hướng về cửa buồng, miệng đáp luôn:

- Tôi có việc phải làm.

Dịu nhả độc mấy tiếng coi như đã trả lời xong rồi chạy mất, chẳng khác nào một kẻ tiếc chữ ngang tiếc vàng, cân đo đong đếm thời gian vì không muốn lãng phí dù chỉ một chốc. Thật ra chị có cái cớ của riêng mình. Chân chị bước vì tim chị thúc giục, và cũng bởi chị không muốn để lộ là mình nói dối. Dịu sợ nếu để bạn gặng hỏi, chị sẽ phải thú thực rằng chính chị còn không biết nên làm gì tiếp theo. Gặp mặt cô Gấm vào lúc đêm hôm khuya khoắt? Để làm gì? Nói chuyện với cô Gấm ư? Về điều chi? Dịu không rõ nữa. Chị chỉ biết ngay lúc này đây, chị không thể bỏ nàng lại một mình. Chí ít là trong thời khắc cuối cùng của ngày quan trọng đối với nàng. Chí ít là sau chuyện ban sáng, khi hai đứa từ phận bèo trôi bắt đầu mắc vào nhau giữa dòng nước xiết.

Như có ma đưa lối quỷ dẫn đường, Dịu vốn định đi thẳng một mạch tới buồng cô Gấm để tránh điều tiếng người ngoài, thế mà mới được nửa chặng chị lại đổi ý, chân chị lạc vào căn bếp chẳng mấy khi bén mảng, để rồi tay chị tự mò lấy mâm đồng, tự sắp lấy đĩa chim ngói nhồi cốm cùng ấm nụ vối và mấy múi bưởi tráng miệng. Dọc đường chị chỉ dám bước khẽ, đến thở cũng không dám thở mạnh, sợ lại đến tai mấy tên lính canh đằng xa hoặc đứa hầu nào lảng vảng quanh đây rồi bị vu là làm chuyện mờ ám. Mãi cho tới lúc dừng bước trước cửa buồng cô Gấm, quả tim đang treo lơ lửng trong lồng ngực chị mới đập trở lại.

Dịu đứng ở cửa buồng một hồi, chưa vội vào ngay. Ngọn đèn dầu lạc trên mâm đồng chỉ đủ soi tỏ mấy món ăn thức uống cạnh nó và cùng lắm là một khoảng nho nhỏ cách chị chưa đầy sải tay, thành thử chị không nhìn rõ những thứ bên trong buồng, cũng chẳng biết chủ nhân nơi này còn thức hay đã say ngủ. Nàng ngủ rồi thì việc chị làm hoá công cốc, nhưng lại có thể yên tâm rằng nàng vẫn ổn, tất cả là do chị nghĩ nhiều thôi. Còn nếu nàng thức, chị nguyện thức trắng đêm mà bầu bạn với nàng, để ngày quan trọng của nàng không phải trôi qua trong cô độc, lẻ loi. Đơn giản vậy đấy. Nàng thức thì ta cùng trò chuyện, ngủ thì mình lẳng lặng rút lui, không làm ồn rồi phá giấc của nàng. Còn gì phải lăn tăn?

Nghĩ vậy, Dịu rón rén đi vào. Chị bước thật khẽ, ghìm cả tiếng thở, định bụng ngó xem cô Gấm ngủ hay thức. Nhưng chị còn chưa kịp lại gần giường, người phía sau màn the đã bật dậy, hỏi bằng giọng thảng thốt:

- Ai?

Tiếng kêu như mũi tên xé gió lao thẳng về phía Dịu, khiến chị giật nảy mà lùi ra sau một bước, hai tay bưng mâm cũng vì thế mà run theo. Chị máy môi đáp lời:

- Là con.

Câu nói lí nhí chỉ đủ mình nghe ấy lại lọt vào tai thánh thần. Mắt phàm trong bóng đêm không thể xuyên qua màn the mà nhìn mặt Hà Bá, thứ duy nhất chị thấy là hai ngọn nến thình lình bùng lên làm sáng rực cả căn buồng. Hẳn là tài phép của cô Gấm. Bấy giờ chị mới trông rõ cảnh tượng phía trước. Màn the trắng ngà được vén lên bằng móc vàng, để lộ đệm gấm, chăn lụa mỏng và người con gái mặc yếm đào váy lĩnh. Mặt Gấm tỉnh bơ, mắt sáng lấp lánh, chẳng giống người mới ngủ dậy chút nào. Thấy Dịu vẫn đứng trơ trơ, nàng vẫy gọi:

- Chị lại đây.

Chẳng chút chần chừ, Dịu làm theo. Gấm nhìn chị rồi nhìn mấy thứ bày trên mâm đồng một lượt, bảo:

- Chị làm ta giật mình. Ta nghe tiếng bước chân ban nãy rồi nhưng đinh ninh là đứa nào tuần phòng thôi, ngờ đâu lại là chị. Thế, nửa đêm nửa hôm chị đến đây làm gì? Còn mấy thứ này nữa, chị mang cho ai?

Còn mang cho ai ngoài lệnh bà cơ chứ. Dịu trả lời, tất nhiên là bụng nói thầm với dạ, còn ngoài miệng chỉ dám khẽ khàng thưa:

- Con sắp mâm này cho lệnh bà đấy.

Gấm nghệt mặt, mắt tròn xoe.

- Cho ta?

- Vâng. Con sợ đêm hôm lệnh bà thấy đói nên mới lựa mấy món lót dạ.

- Đấy là chị tính chuyện ta còn thức. Nhưng nếu ta ngủ rồi thì sao, chị định làm gì với cái đống này?

Lần này đến lượt Dịu ngớ người, vì chính chị cũng không nghĩ đến điều ấy.

- Con không biết nữa, chắc là lại cất vào bếp thôi. Nhưng giờ thì không cần, vì lệnh bà vẫn thức cho đến lúc con tới đây.

Nàng vẫn thao thức trằn trọc bấy lâu, chẳng thể chợp mắt dù đêm đã qua hơn nửa.

- Sao giờ ta mới nhận ra chị cũng đáo để phết nhỉ. - Gấm nhăn mặt trêu, sau lại nhoẻn cười - Ngồi xuống đây. Chị đứng đấy làm ta phải ngước. Mỏi cổ.

Vâng lời cô Gấm, Dịu ngả cái mâm đồng ba chân lên phần giường nàng đã dọn sẵn chăn gối. Chị bày đồ ăn thức uống vốn cũng chẳng nhiều nhặn gì ra trước mặt nàng. Rót chén nước nụ vối cho nàng nhấp miệng, tay xé thịt chim ngói vào bát cho nàng tiện gắp, thi thoảng đáp lại những câu bông đùa, tự nhiên như người cũ được dịp chung mâm sau quãng thời gian dài xa cách. Cả lúc thiếu nữ nọ bón chị ăn hạt sen và cốm nhồi trong chim ngói, chị cũng không vùng vằng, cứ thế hé môi nhận luôn. Chị còn thốt những lời mà trước đây có vặn răng chị ra chị cũng không bao giờ nói.

- Nay con mới để ý. Buồng lệnh bà thơm quá.

Gấm đáp bâng quơ:

- Thích không? Chị thích thì bảo Huyền. Trầm này là Huyền chọn cho ta đấy.

Một câu nói vu vơ hé mở bao điều Dịu chưa tỏ. Từ lời khen của chị, Gấm tiện mồm kể về lòng thành của cô hầu theo mình mấy mươi năm và chứng mất ngủ đã hoá bệnh kinh niên đeo bám nàng nửa đời người. Ta bị vậy từ khi trở thành gái goá. Nàng bảo. Sau cái chết của gã chồng, đêm nào nàng cũng bị ác mộng bủa vây, đêm nào gã cũng hiện hồn về trong mơ hỏi nguyên do nàng giết gã. Dần dà, nàng đâm ra sợ những giấc ngủ nông choèn, những cơn mơ sâu hoắm. Và nối tiếp nỗi sợ ấy là những đêm dài trằn trọc. Ban đầu nàng không kể cho ai khác về chuyện mình mất ngủ, với cô hầu luôn kề vai sát cánh cũng vậy, tất cả là thị suy đoán. Muốn yên giấc thì phải an thần, Huyền đóng vai thầy lang, tự bắt bệnh tự kê đơn cho chủ thế đấy. Thị lùng sục mọi ngõ ngách dưới thuỷ cung, lợi dụng cả đám người trần mắt thịt cung phụng Hà Bá để tìm bằng được phương thuốc xoa dịu tinh thần cô Gấm. Cách nào thị cũng thử, thứ gì thị cũng dùng, song tình trạng của nàng vẫn chẳng khá khẩm hơn.

- Tròn mười năm trời, Huyền lặn lội ngược xuôi tìm cách chữa bệnh cho ta. Em ấy không quản khó khăn, không ngại khó ngại khổ, nhưng ta lại là người nản lòng trước. Chẳng đành nhìn em ấy vất vả trong vô vọng, ta bèn nói dối trầm này có tác dụng, trị được chứng mất ngủ của ta.

Thần sông sẵn sàng nói dối và chịu đựng những đêm dài trằn trọc, chỉ vì một ả hầu.

Dịu lẳng lặng khắc ghi vào lòng thêm một điều lạ lùng về hai chủ tớ nhà này. Chị luôn tay xé thịt, tai vẫn dõi theo những gì người con gái trước mặt nói. Gấm bảo trầm hương Huyền chọn có tác dụng an thần thật, còn yên giấc thì chẳng thấy đâu. Mỗi khi đêm buông, đèn tắt, nàng lại trơ trọi trong bóng tối, đôi mắt thao láo ngóng chờ ánh ban mai.

Nghe đến đây, chừng như nghĩ đến điều gì, Dịu dừng tay, ngập ngừng hỏi Gấm:

- Nếu lời con nói có chỗ nào phạm đến lệnh bà, mong lệnh bà tha tội cho con. Đây chỉ là phỏng đoán của con thôi. Nghe lệnh bà kể xong con chợt nghĩ... lâu nay lệnh bà mất ngủ có phải là vì... sợ bóng tối...

Chẳng cần ai mắng mỏ, chính Dịu cũng thấy mình láo xược vì dám đưa ra một phỏng đoán hoang đường về cô Gấm. Nàng là ai cơ chứ? Là vị thần cai quản cả một con sông, dưới bóng có biết bao kẻ đèn hương thờ phụng. Đã là thần thì chí hướng phải rộng dài, nỗi lo phải vì muôn dân, đến mất ngủ cũng là trăn trở tìm cách cho mưa gió thuận hoà. Đáng lẽ chị không nên nghĩ nàng Hà Bá này thức trắng bao đêm trường bởi một nguyên do tầm thường đến thế.

Nhưng tình thế đã đổi thay, vị thần bạo ngược bỗng hoá thành người con gái yếu mềm trong mắt chị.

Và nàng đã gật đầu, thừa nhận phỏng đoán hoang đường của chị là đúng.

- Nếu đã sợ tối, sao lệnh bà không thử thắp đèn?

Gấm cúi đầu nhìn bát nước nụ vối đã cạn trong tay, đáp lời người ta mà như thì thầm chỉ đủ mình nghe:

- Đêm đốt đèn khác nào bảo với thiên hạ là ta sợ tối. Bọn nó lại chẳng cười vào mặt ta, coi ta như đám nít ranh mới lạ.

Nàng sợ người ngoài nói ra nói vào. Hoá ra một kẻ mang tiếng là hống hách như nàng, một kẻ tuỳ tiện đến mức chỉ mặc yếm tiếp đám người trần như nàng cũng biết để tâm đến cái nhìn của người khác. Nét mâu thuẫn ở nàng Hà Bá này khiến chị không sao hiểu nổi, nhưng nỗi sợ có phần trẻ con ấy lại làm nàng trở nên người hơn, kéo khoảng cách giữa một thần một người thêm gần lại. Chị từ từ dỡ bỏ lòng nghi kị với nàng, dần dần bạo dạn hơn, có thể thẳng thắn bày tỏ những suy nghĩ trước giờ chưa dám ngỏ thành lời.

- Lệnh bà quên sáng nay đã nói gì với con ư? Ngài bảo con thích gì cứ mặc nấy, kệ xác người ta có bàn tán thế nào. Đến tấm áo mặc lên người, đến giấc ngủ mỗi tối cũng phải dè chừng kẻ khác thì mệt lắm. - Dịu rót nước nụ vối vào bát nàng, nụ cười trên môi chợt pha thêm tí chút tinh nghịch không hợp tuổi. - Kể ra lớn rồi mà vẫn sợ tối thì cũng xấu hổ đấy, nhưng đâu phải chỉ mình lệnh bà mới vậy. Con đây gái già vẫn thắp đèn suốt đêm, không có nó thì không sao ngủ được.

Nghe đến đây, Gấm ngẩng đầu, chẳng biết có phải do ánh nến hắt vào hay không mà mắt nàng sáng rực, như tia nắng hiếm hoi dưới đáy bể sâu.

Nàng hỏi:

- Chị nói thật chứ?

Chị đáp ngay:

- Con nói dối lệnh bà làm gì? Lệnh bà không tin có thể hỏi Hồ, hỏi xem có phải đêm nào con cũng thắp đèn làm cô ấy phải quay mặt vào tường, phải trùm chăn kín đầu mới ngủ được không.

Gấm cười khúc khích, hai mắt cong cong hoạ thành dáng trăng non. Có vẻ lời khuyên nửa thật nửa đùa của Dịu đã làm vợi đi nỗi lo trong nàng, rằng lớn tướng sợ tối không phải điều đáng xấu hổ. Xé xong chim ngói, chị để gọn thịt lên đĩa chứ không nhồi thêm vào bát vốn đã đầy của người con gái ngồi đối diện, đầu óc lại bận cân đo đong đếm xem mình có nên gặng hỏi nàng về nụ cười ấy hay không. Có lẽ phớt lờ là khôn ngoan hơn cả, chẳng sợ những cái ngộ nhỡ đâu đâu. Ngộ nhỡ nàng nghĩ là chị tọc mạch hay vẽ chuyện. Ngộ nhỡ chị chạm phải vết thương vừa kết vảy mà nàng không muốn cho ai biết. Nhưng không hỏi thì không đành lòng, và làm gì có chuyện đã nguyện dấn thân rồi lại chùn bước, tự mình làm đứt gánh giữa đường thế kia. Dịu hít một hơi sâu, tay lẳng lặng mò đến túi vải đựng đôi khuyên hổ phách như để lấy thêm can đảm mở lời.

- Hôm nay lệnh bà có vui không?

Câu hỏi không đầu không đuôi của chị làm Gấm ngẩn ngơ trong chốc lát.

- Cũng tạm.

Trống ngực người đàn bà cõi phàm càng lúc càng dồn dập, tiếng thốt ra từ miệng lại thều thào chẳng khác nào người đương cơn hấp hối.

Nếu hôm nay ngài thấy vui dù chỉ một chút, sao nụ cười khi buông roi chầu của ngài lại buồn đến vỡ tan?

Nắng nơi đáy mắt nàng Hà Bá loãng dần. Trong buồng không có gió mà màn the vẫn phất phơ, đèn nến mấy phen chực tắt. Dịu đưa mắt nhìn một lượt căn buồng thênh thang bỗng hoá tối tăm ngột ngạt như lao tù rồi lại quan sát Gấm. Trước khi nói với nàng nghe điều mình canh cánh cả buổi, Dịu sợ lắm. Chị sợ nàng sẽ nổi giận, mọi thứ sẽ trở lại khoảng thời gian hai đứa chưa mở lòng với nhau. Nhưng giờ đây khi nhìn thẳng vào mắt nàng, thấy nắng đã tan, khoảng trời bị bỏ lại phủ màu xám ảm đạm, ngực chị chỉ còn nỗi xót xa dâng trào, nghẹn ứ. Chờ hoài lời giãi bày của nàng, một khắc ngắn ngủi cũng đằng đẵng tựa đêm thâu, lâu đến mức nương dâu lại hoá thành bãi bể.

- Chị thấy rồi à? - Khoé môi cong lên mà trĩu cả gánh sầu, nàng đáp bằng một câu hỏi vẩn vơ. - Có nhớ mặt anh kép kia không?

Dịu lắc đầu. Ấn tượng của chị về người kép ấy rất mơ hồ, chỉ mang máng nhớ rằng Gấm từng khen anh ta có ngón nghề khá, còn dáng vẻ thế nào, cao thấp béo gầy, mặt mũi dễ nhìn hay khó ưa chị cũng chẳng biết. Đương lúc băn khoăn không rõ vì sao Gấm lại nhắc đến một người lạ, chị nghe nàng kể tiếp.

- Anh kép ấy rất giống một người ta quen khi xưa. - Nàng uống cạn bát nước nụ vối như những kẻ buồn tình vẫn thường dùng rượu giải sầu. - Làm ta nhớ về ước mơ ngày cũ.

Đã lâu lắm rồi, trước lúc trở thành thần của con sông này, trước cả khi xuống đây làm vợ Hà Bá, Gấm đã có một ước mơ, ước mơ thời thiếu nữ. Người khác chỉ biết lệnh bà yêu đàn ca, mấy ai hay nàng cũng từng ôm mộng làm ả đào. Nàng từng giả trai theo anh mình đi nhà trò, quen với các cô đầu làng trên xóm dưới, đôi lần cũng nhận lấy roi chầu rồi được các tay sành chơi khen ngợi hết lời. Có anh kép còn kêu giọng nàng hay, trời sinh nàng là để cất cao tiếng hát làm đẹp cho đời. Cũng có nhiều bận hai người đánh lẻ mà đàn ca với nhau, tiếng nói đồng điệu vì nghệ thuật dần dà hoá thành lời ngỏ của tình yêu đôi lứa. Rồi cũng đến lúc nàng phải thưa chuyện với anh lớn trong nhà. Người anh mê hát ả đào, sẵn lòng dẫn theo cô em gái vào những cuộc vui nhà trò bấy giờ lại tỏ ra giận dữ, không cho hai người qua lại, cũng cấm tiệt nàng chọn nghề ả đào. Hắn bảo nghe hát chỉ để giải khuây, đang thân gái nhà lành tội gì phải đi mua vui cho thiên hạ, trở thành hạng xướng ca vô loài ai cũng khinh thường. Hắn bảo tên kép kia chỉ là đứa nhãi nhép, lấy nó thì cả đời bảy nổi ba chìm, sao không nhận lời thằng con ông bá về làm lẽ bọn giàu cho được nhàn thân. Mặc cho anh trai cấm đoán đủ đường, nàng vẫn quyết theo đuổi điều mình muốn, và rồi...

Và rồi nàng đã là vợ Hà Bá, là thần cai quản cả một con sông. Nàng kể đến đây thì ngừng, thành thử Dịu không rõ những chuyện xảy ra sau đó, chỉ đoán rằng ước mơ và tình yêu thời thiếu nữ của nàng đều đứt gánh giữa đường. Bẵng đi bao năm, hôm nay lại gặp anh kép có đôi nét giống người cũ, nàng thấy bùi ngùi cũng là điều dễ hiểu.

Hoá ra chỉ là mình nghĩ nhiều thôi. Dịu ôm mặt, cảm nhận được hai má nóng bừng.

- Thế mà con cứ tưởng... con cứ tưởng lệnh bà...

Gấm hiểu ngay điều chị muốn nói.

- Chị tưởng ta gặp chuyện gì nghiêm trọng nên mới đến đây an ủi ta à?

Phỏng đoán của Gấm cũng có phần đúng, song đấy chưa phải là tất cả. Chị chìa túi vải bấy lâu vẫn nắm trong tay ra cho nàng xem, đến tận bây giờ mới chịu nói thật lòng mình.

- Con không muốn lệnh bà phải buồn trong ngày hôm nay.

Gấm nhìn chị, đôi mắt rực lên màu nắng. Trống ngực thêm dồn dập, hai má càng nóng, ấy mà đầu óc chị lại thông tỏ lạ lùng.

Lí do chị chọn đôi khuyên hổ phách giữa đống châu báu ngọc ngà, hoá ra nằm ở đây.

Vì đó là màu mắt của nàng, là chút nắng vàng rực rỡ chốn trần gian còn sót lại giữa một vùng nước non thăm thẳm.

Dịu đặt đôi khuyên vào tay người con gái ngồi đối diện, giọng chưa bao giờ dịu dàng đến thế.

- Nay là tiệc mừng ngày lệnh bà sinh ra, thế mà con chẳng thấy lệnh bà chọn món quà nào cả. Có thể đôi khuyên con cầm đây không có kiểu dáng bắt mắt, nhìn cũng không mấy sang trọng nhưng nó có màu giống mắt lệnh bà. Màu nắng trần gian mà con vẫn hằng nhung nhớ.

Gấm đón lấy đôi khuyên từ tay người đàn bà cõi phàm, hỏi một câu thôi mà ngượng nghịu lắm.

- Khuyên này là cho ta à?

Thấy Dịu gật đầu, nàng chẳng giấu nổi niềm vui. Một vệt hồng làm ửng đôi má, môi tủm tỉm cười không sao ngừng lại được. Có lẽ với nàng, niềm hạnh phúc chỉ đơn giản vậy thôi. Mâm cao cỗ đầy, vàng bạc châu báu cũng chẳng bằng bầu bạn thâu đêm với người thực sự quý mình.

- Ban nãy chị hỏi ta hôm nay thấy thế nào, ta đáp là cũng tạm, nhưng bây giờ ta muốn rút lại lời vừa nói. - Nàng nắm lấy tay chị mà rằng - Nhờ có chị, ngày hôm nay của ta vui lắm.

Nàng cười. Một nụ cười đúng nghĩa. Không phải khoé môi nhếch lên nửa vời, không phải nụ cười nhạt thếch, cười mà không vui, chẳng rõ là cười hay mếu. Đây mới đúng là nụ cười mà chị muốn nhìn thấy ở nàng. Chị thấy lòng mình rộn ràng, lồng ngực phơi phới như tuổi đôi mươi. Rồi chị lại nghe nàng nói.

- Giá như năm nào cũng có chị ở đây thì ngày nào ta cũng được vui thế này... - Nhưng đó lại là điều không thể, nên nàng chuyển sang câu hỏi khác ngay. - Chị sinh ngày nào?

- Dạ, là mồng bốn tháng bảy.

- Vậy là qua rồi, mà ngày đó năm sau chị lại không ở đây nữa... - Chợt, nàng im bặt như nghĩ ngợi điều gì, mãi một lúc lâu mới dúi một chiếc khuyên hổ phách vào tay chị, bảo - Đôi khuyên này ta giữ một chiếc, chị một chiếc. Mai này dù có về trần rồi, chị cũng phải nhìn nó mà nhớ đến ta, ta cũng sẽ nhìn nó mà nhớ đến ngày hôm nay vậy. Hứa nhé.

Chiếc khuyên trong tay mang theo lời thề sắt son bỗng nặng tựa nghìn cân. Dịu nắm lấy, gật đầu nhận lời Gấm, cũng là để hứa với mình. Có lẽ chẳng bao lâu nữa, chị sẽ trở lại trần gian, về với cuộc sống cũ, tiếp tục một đời thầm lặng và tẻ nhạt. Nhưng những ký ức về nàng Hà Bá khác hoàn toàn với lời đồn đại sẽ được chị cất trong tim, và trước đó, khi còn ở nơi đây, chị sẽ sống trọn lòng mình. Bầu bạn với người con gái này, cứ thế yêu thương và chiều chuộng nàng, chị có thể làm vậy mà. Phải không?