Lên đường

LÊN ĐƯỜNG

   Đêm lửa trại tàn rất chậm.

   Khi tiếng khèn đã lùi xa Ban vẫn chưa ngủ được. Vết sẹo trước ngực âm ỉ nóng, như còn giữ hơi thở của con thú dữ. Cứ nhắm mắt lại là hiện về. Giây phút sinh tử ấy vừa kéo tim cậu se lại, vừa làm máu trong người sôi lên. Không phải say máu mà là say vì được sống thật, mạnh đến run rẩy, như vừa chạm tay vào ranh giới giữa sống và chết.

   Khi than hồng chỉ còn là những đốm nhỏ, Ban đứng dậy lặng lẽ. Không muốn ai thấy mình thức, cậu men theo bóng nhà sàn, đi qua những tiếng thở còn nặng mùi rượu.

  Nhà già Ết nằm chếch về phía đầu bản, sát một bụi nứa già. Ngọn đèn dầu trên sàn vẫn le lói. Ban bước lên cầu thang gỗ, mỗi bậc kêu kẽo kẹt một tiếng nhỏ như cậu đang gõ vào lòng mình.

   Già Ết chưa ngủ. Ông ngồi tựa cột, miệng nhai trầu chậm. Nghe tiếng chân, ông không quay ra ngay mà chỉ nói:

   “Không ngủ được à.”

   Ban đứng ở bậu cửa, do dự một nhịp rồi bước vào. Cậu cúi đầu, nói khẽ:

   “Con… thấy trong người khó chịu.”

   “Khó chịu vì rượu hay vì người.”

   Ban nhìn xuống dưới ngực. Vết sẹo dưới áo da hổ vẫn nóng. Cậu đáp:

   “Vì người.”

   Già Ết nhếch môi, như đã đoán được:

   “Ngô lão gia à?”

   Ban gật. Cậu nhớ cái cách lão quét mắt từ cổ áo xuống vạt da, cái cách lão ngồi xổm giữa chợ bản mà như ngồi trên chỗ của mình, rồi từng câu cân đo như thả hạt muối vào chum.

   “Lão nhìn cái áo của con như nhìn một món hàng.” Ban nói, giọng có phần gắt mà vẫn cố giữ. “Lão nói cười mà tay thì tính. Con không ưa.”

   Già Ết nhai trầu một lúc, rồi mới đáp thong thả:

   “Con buôn ai cũng vậy. Miệng họ cười để người ta bớt cảnh giác, tay họ tính để khỏi chết đói. Không tính thì không đi được đường dài. Không cười thì không ngồi được với người lạ.”

   Ban cau mày:

   “Nhưng lão… tham.”

   “Tham thì mới là con buôn.” Già Ết nói, không bênh cũng không chê. “Ngươi giận vì cái áo đó là cái danh của ngươi. Lão hỏi mua, ngươi thấy như bị chạm vào chỗ không cho ai chạm. Thế là đúng.”

   Ban im lặng. Cậu không thích bị nhìn thấu nhưng không biết nên phản ứng thế nào.

   Già Ết nhìn Ban một lúc, rồi hỏi:

   “Vậy sao ngươi không ngủ. Chỉ vì Ngô lão gia thôi à.”

   Ban lắc đầu. Cậu ngẩng lên, ánh mắt bối rối, như có một điều cậu muốn nói mà chưa biết gọi tên:

   “Con còn nghĩ đến vợ chồng bảo tiêu.”

   Già Ết khẽ “ừ” một tiếng, như để cậu nói tiếp.

   Ban ngập ngừng:

   “Người đàn ông đó… mạnh quá. Cú quật nhẹ như đẩy tro, mà gã trai bản ngã cái rầm, không kịp hiểu.”

   Già Ết gật nhẹ, mắt không rời Ban.

   Ban nói tiếp, giọng hạ xuống:

   “Còn người vợ… con thấy cô ấy hiền hơn. Nhưng trong mắt có cái gì buồn.”

   Già Ết nhai trầu chậm hơn, rồi thở ra:

   “Mỗi người đều có một phần không kể. Người đi nhiều thì cái không kể ấy càng dày. Có khi không phải buồn. Ngươi nhìn thấy được như vậy, nghĩa là ngươi không chỉ nhìn bằng mắt.”

   Ban đứng lặng. Trong nhà, tiếng củi nổ tí tách. Ngoài hiên, gió lùa qua rừng nứa, rít lên mỏng như lưỡi.

   Già Ết rót một chén nước lá đặt trước mặt Ban. Ông nói, giọng bỗng chậm lại:

   “Về đi, suy nghĩ cho kĩ. Nếu vẫn muốn đi, mai sang đây sớm rồi ta xin cho mà đi.”

   Ban cúi đầu, lưng hơi căng như sắp nói thêm, rồi lại thôi.

   Già Ết đứng dậy, đi ra hiên nhìn vào màn sương rồi quay lại, giọng như chốt:

   “Thế gian rộng lắm. Ở đây ngươi nhìn thấy đoàn buôn, tưởng là đã thấy đường. Nhưng đoàn buôn cũng chỉ là một mép nhỏ của giang sơn. Mép nhỏ thôi, nhưng với kẻ chưa từng bước ra khỏi bản, nó cũng là cái cửa đầu tiên rồi.”

*****

    Sáng hôm sau, sương nặng như bông bám kín mái nứa. Ban dậy, khoác áo da hổ, lưng đeo cái gùi nhỏ đựng vài món lặt vặt, rồi men lên đầu bản.

   Già Ết đã ngồi ở bậc gỗ, điếu thuốc lào lụi tàn, khói mỏng quẩn quanh mặt. Nghe tiếng chân, ông không hề giật mình, chỉ ngẩng lên nhìn một cái như đã chờ sẵn.

   “Đến rồi à.”

   Ban đứng lại, cúi đầu.

   “Dạ. Con sang sớm.”

   Già Ết nhếch môi, giọng khàn mà đều.

   “Đêm qua thức đủ rồi. Giờ còn muốn đi nữa không.”

   Ban đáp ngay, không hề né tránh.

   “Con muốn.”

   Già Ết nhìn cậu từ vạt áo lên đến mắt. Ông không hỏi “vì sao” nữa, chỉ hỏi thứ cần hỏi.

   “Đi theo đoàn buôn là đi đường người. Không phải rừng. Ngươi chịu được cái miệng con buôn, chịu được cái tay người lạ, chịu được lúc đói lúc no, lúc bị sai vặt không.”

   “Con chịu.”

   Già Ết gật nhẹ.

   “Được. Ta đã nói thì ta làm. Nhưng nhớ cho rõ. Đi theo họ là làm việc. Không phải đi chơi.”

   Ban im một nhịp rồi gật.

   Già Ết đứng dậy, phủi tro thuốc vào lòng bàn tay.

   “Đi. Ta dẫn ngươi sang xin cho. Đến lúc nói chuyện thì ít lời thôi. Người ta hỏi gì đáp nấy. Đừng đem cái áo hổ ra dằn mặt. Thứ đó giữ để đi đường.”

   Hai người xuống bãi trại. Sương chưa tan mà thương đoàn đã sửa soạn lên đường. Ngô lão gia đang cúi trên sổ hàng, miệng lẩm nhẩm, tay điểm lại từng món hàng.

   Nghe bước chân già Ết, lão ngẩng lên, nụ cười quen thuộc đã nở sẵn.

   “Già bản dậy sớm thế.”

   Già Ết vào thẳng việc, không vòng.

   “Ta dẫn một đứa theo đoàn. Nó là Ban, họ Lương. Thạo đường tắt mường Hạ, quen rừng, biết dắt ngựa, buộc hàng. Có nó, các ngươi khỏi mò trong sương, khéo rút được vài ngày.”

   Ngô lão gia nhìn Ban. Ánh mắt lão vẫn vô thức quét qua tấm áo da hổ, như thói quen nhìn hàng trước khi nhìn người.

   “A, thằng áo hổ.” Lão bật cười. “Hôm qua hỏi mua không bán, hôm nay lại muốn theo ta à?.”

   Ban giữ mặt.

   “Con không bán áo. Con muốn đi theo đoàn làm việc.”

   Ngô lão gia không đáp ngay. Lão đưa tay gõ nhè nhẹ lên nắp một thùng hàng, giọng nghe như đùa mà thực ra đang tính.

   “Muốn đi thì phải có ích. Già bản nói thạo đường. Đường tắt rút được mấy ngày.”

   Già Ết đáp:

   “Trời không đổ mưa, rút được hai ngày. Nếu mưa thì vẫn rút được một ngày.”

   Ngô lão gia nhẩm rất nhanh. Miệng lão vẫn cười, nhưng mắt thì không.

   “Hai ngày là bớt gạo, bớt củi, bớt một đêm nằm rừng. Chỉ cần rút được một ngày thôi cũng đã đáng tiền.” Lão nói chậm rãi, như đang cân từng hạt thóc. “Vả lại, ta đang cần đi nhanh. Cho thằng này theo cũng được… còn sau này thì tính tiếp.”

   Lão quay sang Ban.

   “Ngươi biết nói tiếng Kinh không?”

   Ban đáp, hơi cứng vì ngượng, nhưng vẫn rõ ràng:

   “Dạ… biết chút ít. Nghe được, nhưng nói chưa thạo.”

   “Lo mà tập cho kỹ.” Giọng lão sượng đi, hơi gắt. “Đi đường, nói tiếng Kinh pha tiếng Thái là không được.”

   Lão nghiêng đầu, nhìn lại tấm áo da hổ, tặc lưỡi như tiếc của, rồi cười xòa.

   “Còn cái áo này, ta nói thật, vẫn muốn mua. Mua được thì tốt, ta lời. Không mua được thì thôi, ta cũng không chết đói vì thiếu một cái áo. Nhưng ngươi nhớ, áo hổ mặc trên người thì oai, mà đi đường dài thì oai không no bụng đâu.”

   Ban không cãi, chỉ đáp ngắn.

   “Con nhớ ạ.”

   Ngô lão gia nhìn già Ết, như chốt một món đã cân đủ.

   “Được. Ta nhận cho đi trọn chuyến. Nhưng nói rõ trước. Tính ta xưa nay sòng phằng, làm được thì có thưởng, làm sai thì ta phạt.”

   Ban cúi đầu, lần này cúi như nhận một cánh cửa thật sự vừa mở.

   “Dạ. Con cảm ơn lão gia. Con cảm ơn già.”

   Ngô lão gia vẫy tay, giọng vẫn hào sảng.

   “Thôi, lên đường. Sương thế này mà còn đứng nói nữa thì mất buổi.”

   Đoàn ngựa chuyển bánh. Chuông leng keng lẫn vào tiếng bánh xe nghiến sỏi. Ban bước vào hàng người, theo nhịp chân ngựa mà đi. Cậu không quay lại ngay. Chỉ đến khi bãi trại đã khuất nửa trong màn sương, cậu mới liếc về phía bản một lần, rồi quay thẳng mắt ra con đường phía trước.

*****​​​​​​​