Ngày Trở Về

Trời cứ âm u một màu chì xám xịt từ sáng đến tối mịt, khiến con đường nhựa độc đạo chạy dọc qua thôn Đoàn Kết càng thêm nhớp nháp. Những vũng nước đọng lại trong ổ gà phản chiếu bầu trời ảm đạm, bị bánh xe tải nghiền nát, bắn tung tóe thứ nước đen ngòm lên những bức tường vôi lở lói của dãy nhà ủy ban cũ.

Ở cái thung lũng nửa đồi nửa phố này, cái nghèo và cái giàu nằm cạnh nhau, soi mói nhau qua những khe cửa hẹp.

Trong phòng khách rộng thênh thang, cái rét đài dường như phải dừng bước trước cánh cửa gỗ lim dày cộp. Ánh sáng từ chùm đèn pha lê treo trần hắt xuống bộ bàn ghế gỗ hương chạm trổ rồng phượng, làm những thớ gỗ đỏ au lên màu máu.

Trên chiếc bàn kính cường lực dày cộp, ngổn ngang những vỏ chai rượu ngoại, những đĩa thịt thú rừng nướng cháy cạnh, và một chiếc máy tính nằm chễm chệ bên cạnh tệp tiền polyme xanh ngắt.

Ông Bền ngồi ngả người trên chiếc ghế chủ tọa, dáng vẻ bệ vệ như một ông vua con. Mái tóc nhuộm đen chải ngược ra sau, bóng lộn dưới ánh đèn. Ông rung đùi, cái bụng phệ đội lần áo sơ mi trắng căng tròn, nhịp nhàng theo tiếng nhạc bolero từ dàn loa thùng ở góc nhà.

Ngồi đối diện là Tân và hai gã đàn em thân tín chuyên lo việc chạy đất cát. Tân ngồi khúm núm, hai tay xoa vào nhau, mắt dán chặt vào tệp tiền trên bàn, nuốt nước bọt ừng ực. Gã mặc cái áo khoác gió mỏng tang, co ro vì rét, nhưng mồ hôi trán lại rịn ra vì sức nóng của những đồng tiền trước mặt.

Ông Bền nhấp một ngụm trà mạn, chép miệng, rồi cầm cái máy tính lên. Ngón tay đeo chiếc nhẫn vàng 24K to như cái hạt mít, bắt đầu gõ lạch cạch.

“Các chú tính xem”, ông Bền nói, mắt không rời màn hình máy tính. “Lương cơ sở mới tăng lên 2.340.000 đồng từ tháng bảy năm ngoái. Hệ số lão Mẫn cộng thêm phụ cấp đủ loại...”

Ông ngừng lại, nheo mắt nhìn con số hiện ra, rồi quay màn hình về phía đám đàn em, vẻ mặt đắc ý.

“Vị chi sáu tháng cuối năm truy lĩnh, lão ấy nuốt trọn ngót nghét sáu chục củ. Bằng cả năm các chú cày mặt ngoài đường, hít bụi hít khói đấy”.

Tân trố mắt, nuốt khan một cái rõ to. “Khiếp! Lắm thế cơ ạ? Bảo sao bác ấy cứ im ỉm. Tết nhất đến nơi rồi mà nhà cửa cứ tối om om”.

Ông Bền cười khẩy. Cái cười chỉ nhếch mép phải, để lộ chiếc răng bọc vàng lấp lánh. Ông cầm tệp tiền lên, uốn cong lại rồi thả tay ra. Tiếng tiền mới bật tanh tách, nghe sướng tai hơn bất cứ bản giao hưởng nào. Ông miết ngón tay cái lên tờ 500.000 đồng, chậm rãi nói như đang dạy bảo con cháu.

“Người ta là Đảng viên gương mẫu, là ‘cây cao bóng cả’, phải giữ cái tiếng thơm, giữ cái liêm khiết để còn dạy đời chứ. Chỉ khổ dân mình, mang tiếng có ông Bí thư lo việc làng việc nước, mà cái đường vào xóm Bãi ổ gà ổ voi mấy năm nay xin mãi chả được đồng nào tu sửa. Tiền rót về thì ‘đúng quy trình’, mà quy trình nó chảy vào túi ai thì...”

Ông bỏ lửng câu nói, chép miệng một cái, để mặc cho sự đố kỵ len lỏi vào đầu óc đám tay chân. Ông Bền hiểu quá rõ tâm lý của đám dân đen này. Họ chỉ cần biết một con số cụ thể, một sự so sánh trực quan, và một kẻ để đổ lỗi cho cái sự nghèo khó của mình.

“Thôi!” Ông Bền phất tay, giọng hào sảng, cắt đứt dòng suy nghĩ của đám đàn em. “Lão Mẫn ăn của Nhà nước, còn anh ăn lộc của anh em thương. Tết nhất đến nơi rồi, anh không để các chú thiệt”.

Ông rút ba tờ 500.000 đồng, ném toẹt xuống trước mặt Tân. Tờ tiền trượt trên mặt kính trơn tuột, dừng lại ngay mép bàn. Tân vội vàng đưa hai tay ra đỡ, như sợ nó rơi xuống đất thì mất thiêng.

“Cầm lấy mua cho con cái áo mới. Bảo cái Lệ vợ mày bớt cái mồm đi, nhưng mà phải biết nói cái gì cần nói. Chỗ người nhà cả”.

Tân vồ lấy tờ tiền, tay run run nhét vội vào túi áo ngực như sợ ông Bền đổi ý. Gã cười hề hề, để lộ hàm răng ám khói thuốc lào, cái lưng gù thấp xuống. “Bác cứ dạy quá lời. Nhà em đội ơn bác còn không hết. Bác Mẫn có mà... xách dép cho bác. Để em về bảo con vợ em, nó rành ba cái chuyện ‘truyền thông’ này lắm”.

Ông Bền ngả người ra sau ghế, nhắm mắt lại, tận hưởng cảm giác quyền lực lan tỏa từ đầu lưỡi xuống dạ dày. Ở cái thôn Đoàn Kết này, ai có tiền, người đó là vua.

***

Cách nhà ông Bền chưa đầy ba trăm mét, không khí Tết dường như bị chặn lại ngoài ngõ.

Nhà ông Mẫn chìm trong một thứ ánh sáng lờ mờ, đục ngầu phát ra từ bóng đèn tuýp đã đen đầu treo trên xà nhà. Mái ngói âm dương rêu phong trĩu nặng dưới màn mưa phùn, thỉnh thoảng lại nhỏ một giọt nước lạnh buốt xuống hiên gạch đã vỡ từng mảng. Căn nhà gỗ ba gian, từng là niềm tự hào của cả dòng họ, giờ đây trông co ro, già nua như chính chủ nhân của nó.

Trong gian phòng khách kiêm phòng ngủ bộn bề sách báo, ông Mẫn khoanh chân ngồi trên chiếc chiếu cói đã sờn mép. Trước mặt ông là một đống tiền lẻ, nhàu nhĩ và cũ nát.

Những tờ 10.000, 20.000, 50.000 đồng nằm lộn xộn, lẫn lộn với vài tờ polyme mệnh giá lớn hơn. Đó là tiền phụ cấp cả năm, tiền khen thưởng, và cả tiền bán mấy tạ thóc bà Hà vừa đong hôm qua. Mùi giấy bạc cũ ngai ngái, quyện với mùi ẩm mốc của vách tường vôi và mùi khói hương bài thoang thoảng từ bàn thờ tổ tiên tạo nên một thứ mùi đặc trưng của sự thanh bần. Cái mùi mà ông đã quen thuộc cả đời, nhưng hôm nay, sao nó lại chua xót đến thế.

Tay phải ông cầm cây bút bi vơi mực, tay trái lật giở từng trang giấy trên cuốn sổ bìa da giả bong tróc chi chít những con số. Ngón tay trở ám vàng màu khói thuốc run run di trên từng dòng chữ.

“Hai mươi tám triệu bốn trăm... trừ đi lãi ngân hàng tháng này...” Ông lẩm bẩm, đôi lông mày bạc trắng nhíu lại. “Còn tiền thuốc cho bà... tiền đóng quỹ hội người cao tuổi...”

Ông nhặt riêng những tờ tiền mới nhất, phẳng phiu nhất, xếp thành một cọc nhỏ, cẩn thận buộc lại bằng một sợi dây chun vàng. Đây là tiền để biếu các cụ cao tuổi neo đơn trong thôn và tiền đóng Đảng phí. Với ông, tiền đưa cho Đảng, cho dân thì phải sạch, phải phẳng. Đó là nguyên tắc, là chút tôn nghiêm cuối cùng ông giữ lại cho mình.

Số tiền còn lại, phần lớn là tiền cũ, ông vuốt cho thẳng mép, xếp thành một cọc để trả nợ. Năm năm trước, để khắc phục hậu quả cho thằng Toàn, để đền bù cho những người bị nó lôi kéo, ông bà đã phải cắm cái sổ đỏ ngôi nhà thờ tự này vào ngân hàng. Mỗi tháng, tiền lãi như một con đỉa đói hút dần mòn chút sinh lực cuối cùng của hai vợ chồng già.

Ông nhìn tờ lịch treo tường. 28 Tết. Ngày kia là giao thừa. Và ngày kia, thằng Toàn về.

Ý nghĩ ấy làm tay ông thả cọc tiền rơi bịch xuống chiếu, với lấy cái điếu cày đặt bên cạnh. Tiếng rít thuốc kêu sòng sọc, giòn tan nhưng nghe sao mà cô độc. Ông ngửa cổ nhả ra một làn khói trắng đục, che mờ đi khuôn mặt khắc khổ hằn lên những nét cương nghị.

Ông muốn giữ lại một ít. Chỉ một ít thôi. Để mua cho thằng Toàn cái áo khoác mới. Cái áo cũ của nó lúc đi trại chắc đã chật, hoặc đã rách nát rồi. Nó về giữa ngày rét đài thế này...

Nhưng còn nợ ngân hàng... Ông thở dài, đặt ống điếu sang một bên rồi cầm cọc tiền lên, buộc chặt lại.

Bà Hà từ dưới bếp đi lên. Dáng bà nhỏ thó, cái lưng còng xuống như gánh cả bầu trời u ám của cái nhà này. Bà đặt bát cháo hành nóng hổi xuống góc chiếu, khói bốc lên nghi ngút.

“Ông ăn tí chút cho ấm bụng. Mưa gió thế này, xương khớp lại đau đấy”.

Ông Mẫn không ngẩng đầu lên, giọng trầm đục. “Số này mai bà mang ra ngân hàng sớm. Trả lãi đợt một, xin người ta thư thư nợ gốc ra Giêng tính tiếp. Còn hai triệu này... bà cầm lấy sắm sửa mâm cúng, với mua ít bánh kẹo”.

Bà Hà cầm lấy mấy tờ tiền lẻ ông đưa. Bà mân mê mép tờ tiền, ngập ngừng, đôi mắt ầng ậng nước nhìn chồng. “Ông này... tôi định... mua cho con nó bộ quần áo. Nghe cái Hạnh bảo, trong trại… quần áo phát mỏng lắm... Nó cũng sắp về rồi...”

Ông Mẫn quay mặt đi, nhìn ra khoảng sân tối đen như mực ngoài cửa sổ. Ông nuốt khan một cái, giọng nghẹn lại nơi cổ họng. “Thôi. Mặc đồ cũ cũng được. Nó... nó chưa cần diện đâu. Tiền nong eo hẹp, lo cái nợ trước đã. Để người ta đến đòi nợ ngày Tết thì còn mặt mũi gì nữa”.

Bà Hà không nói gì nữa. Bà lẳng lặng quay đi, giấu vội giọt nước mắt chực trào ra kẽ mắt nhăn nheo. Bà biết ông thương con đứt ruột. Nhưng cái sĩ diện của người Đảng viên, cái nguyên tắc cứng nhắc mà ông tự trói buộc mình vào, còn lớn hơn cả tình thương ấy. Hay đúng hơn, ông dùng sự khắc nghiệt để che giấu sự thật rằng mình đã thất bại trong việc làm cha, và sợ rằng sự chiều chuộng sẽ lại đẩy con vào con đường cũ.

“Bà nhớ cất kỹ tiền đi”, ông Mẫn nói với theo, giọng bỗng trở nên nghiêm khắc. “Đừng để thằng Toàn biết. Nó biết có tiền lại sinh hư, lại đàn đúm bạn bè thì khổ”.

Câu nói ấy rơi tỏm vào khoảng không tĩnh lặng.

Toàn đứng nép mình ở góc tường rào phía sau nhà, nơi những bụi chuối hột mọc um tùm che khuất tầm nhìn từ cửa sổ phòng bố.

Cậu mới được tha tù trước thời hạn hai ngày. Lẽ ra cậu phải trình báo chính quyền, phải về nhà ngay. Nhưng cậu không dám. Cậu lang thang ở bến xe huyện, ngủ vạ vật ở gầm cầu thang khu tập thể cũ, ăn tạm cái bánh mì khô khốc, chờ cho đến khi trời tối hẳn, chờ cho đến khi cái can đảm của cậu gom góp được một chút, mới dám mò về. Mưa phùn làm ướt sũng bộ quần áo lao động bạc phếch cậu được phát lúc ra trại. Cái lạnh thấu xương len vào từng thớ thịt, nhưng một cái nóng hầm hập bốc lên từ lồng ngực, lan ra khắp tứ chi Toàn, đốt cháy cả sự run rẩy vì rét mướt.

Qua khe cửa sổ khép hờ, cậu thấy bố ngồi giữa một đống tiền. Trong ký ức của Toàn suốt năm năm qua, bố là hình ảnh của sự thanh bạch, thậm chí là túng thiếu. Nhưng giờ đây, hình ảnh đầu tiên đập vào mắt cậu khi trở về lại là tiền. Những tờ tiền xanh đỏ rải đầy trên chiếu. Đối với một kẻ vừa bước ra từ bóng tối của trại giam, đang đói khát, đang mặc cảm, hình ảnh đó chói lòa và tàn nhẫn biết bao.

Cậu thấy bố cầm cọc tiền dày cộp, buộc lại cẩn thận. Và cậu nghe thấy câu nói ấy.

“Đừng để nó biết... nó biết lại sinh hư...”

Hóa ra là thế. Bố vẫn thế. Bố vẫn nghĩ cậu là thằng nghiện, là thằng trộm cắp, là đứa con chỉ biết rình mò tiền bạc của bố mẹ để nướng vào những cuộc chơi. Năm năm cải tạo. Những đêm nằm co ro trên sàn xi măng lạnh buốt, nhớ về mâm cơm nhà, nhớ về mùi khói thuốc lào của bố, Toàn đã tự hứa sẽ thay đổi. Cậu đã lao động cật lực, đã cai nghiện bằng cách tự hành hạ bản thân mỗi khi cơn vã thuốc ập đến. Cậu đã đếm từng ngày để được về, để quỳ xuống xin bố tha thứ, để làm lại cuộc đời, để chứng minh rằng thằng Toàn hư hỏng ngày xưa đã chết rồi.

Nhưng câu nói của bố như gáo nước lạnh tạt thẳng vào chút hy vọng leo lét vừa mới nhen nhóm trong lòng cậu.

Một cơn đau nhói lên ở bắp tay trái. Toàn cúi xuống. Bàn tay phải của cậu đang vô thức bấu chặt vào vết sẹo từ lần cậu dùng mảnh sành tự rạch tay để quên đi cơn vật thuốc.

Cậu muốn lao vào, gào lên rằng “Con không cần tiền của bố! Con chỉ cần bố tin con thôi!”. Nhưng đôi chân không nghe lời. Cái bóng đen của bố in trên vách tường như một ngọn núi sừng sững chắn ngang lối về. Sự tự trọng què quặt của một thằng tù mới ra trại trỗi dậy, cay đắng và dữ dội.

Toàn quay người, lầm lũi đi về phía bờ ao hoang cuối vườn, nơi có cái chòi canh cá cũ nát ngày xưa cậu hay trốn ra đó hút thuốc lá. Bóng cậu hòa vào màn đêm, bỏ lại sau lưng ánh đèn tù mù và ngôi nhà mà cậu ngỡ là nơi chốn bình yên nhất. Tiếng mưa rơi lộp độp trên tàu lá chuối nghe như tiếng khóc thầm của đất trời cho một sự trở về không trọn vẹn.

***

Đêm 30 Tết. Tiếng mưa vẫn rả rích như tiếng khóc ai oán của đất trời tiễn đưa một năm đầy biến động. Cả cái thôn Đoàn Kết chìm trong màn sương mù dày đặc, nhưng lòng người thì lại chia năm xẻ bảy.

Phía đầu làng, nhà ông Bền sáng rực như cung điện. Tiếng nhạc Happy New Year vang lên xập xình, dội vào lồng ngực người đi đường. Cổng sắt mở toang, xe máy, ô tô đỗ chật kín sân. Khách khứa ra vào nườm nượp, tiếng chúc tụng, tiếng ly cốc chạm nhau leng keng, tiếng cười nói hô hố của đám đàn ông say rượu át cả tiếng gió.

Ông Bền mặc bộ vest chỉnh tề nhất, tay cầm ly rượu Tây, mặt đỏ gay, đi lại giữa đám đông. Ông vỗ vai người này, bắt tay người kia, mỗi cái bắt tay đều kèm theo một phong bao lì xì đỏ chót.

“Chú cứ cầm lấy lấy may. Năm nay anh trúng lớn, lộc bất tận hưởng! Anh em mình là phải đùm bọc lấy nhau, có phúc cùng hưởng, có họa... thì có anh lo!”

“Cảm ơn bác Bền! Bác đúng là niềm tự hào của thôn mình! Bác cứ phất thế này thì anh em bọn em được nhờ cả”.

Những lời tâng bốc sặc mùi rượu bay lên, quện vào làn khói thuốc lá thơm mù mịt. Tân và đám tay chân chạy lăng xăng rót rượu, mặt mày hớn hở vì được ông Bền ném cho chút bọt bèo của sự giàu sang.

Ở cuối làng, ngôi nhà của ông Mẫn chìm trong tĩnh lặng.

Mâm cơm cúng giao thừa được bà Hà bày biện tươm tất giữa nhà. Có gà luộc vàng ươm, có bánh chưng xanh ngắt, có đĩa xôi gấc đỏ au, và bát canh măng hầm chân giò mà thằng Toàn thích nhất ngày xưa. Bà đã phải dậy từ sáng sớm, đội mưa đi chợ huyện để chọn được miếng chân giò ngon nhất. Khói hương trầm nghi ngút tỏa ra từ bàn thờ, quấn quýt lấy di ảnh của tổ tiên, tạo nên một không gian linh thiêng nhưng đượm buồn.

Ba người ngồi quanh mâm cơm. Ông Mẫn, bà Hà, và Toàn. Toàn đã về từ hôm qua, sau một ngày vạ vật ở cái chòi canh cá. Đói, rét và cơn sốt nhẹ đã buộc cậu phải lê bước về nhà. Cậu mặc bộ quần áo cũ kỹ mà mẹ vừa tìm được trong đáy tủ, rộng thùng thình so với thân hình gầy gò hiện tại.

Tiếng đũa chạm vào bát sứ lạch cạch vang lên trong im lặng.

Ông Mẫn ngồi ở đầu mâm, lưng thẳng tắp nhưng đôi vai trĩu xuống. Ông cầm đôi đũa, gắp một miếng giò lụa. Đôi đũa hướng về phía bát của Toàn rồi dừng lại giữa khoảng không khi nhìn thấy cậu con trai quy tử đang cúi gằm mặt và bát cơm trắng, không dám ngẩng lên.

Ông Mẫn lại rụt tay về, bỏ miếng giò vào bát mình, nhai kỹ như đang ăn sỏi đá.

Bà Hà nhìn chồng, rồi nhìn con. Nước mắt chực trào ra nhưng bà nuốt ngược vào trong. Bà gắp cho Toàn cái đùi gà luộc, giọng run run. “Ăn đi con. Con thích ăn da gà nhất mà”.

Toàn khẽ “Vâng” trong cổ họng. Cậu và vội bát cơm, miếng thịt gà nhạt thếch trong miệng dù bà Hà nêm nếm rất vừa.

***

Ti vi trong góc nhà vang lên tiếng đếm ngược. Mười... Chín... Tám... Hai… Một! Tiếng pháo hoa đì đùng bắt đầu nổ trên màn hình.

Cả nhà ông Mẫn đang quây quần trên bộ bàn ghế đã bị mọt xông loang lổ.

“Chúc mừng năm mới...” Bà Hà lí nhí, mắt nhìn chăm chăm vào ngọn nến đang cháy dở trên bàn thờ.

Ông Mẫn đứng dậy đi về phía bàn thờ thắp thêm nén hương. Bóng ông đổ dài trên sàn gỗ, trùm lên bóng của Toàn, to lớn và áp đảo.

“Năm mới... tu chí mà làm ăn”, ông nói, giọng lạnh tanh, không quay đầu lại. “Đừng để người ta chỉ vào mặt bố mày mà chửi nữa. Tao gần đất xa trời rồi, không chịu nổi thêm một lần nhục nhã nào nữa đâu”.

Toàn đứng dậy, lầm lũi đi ra hiên nhà, châm một điếu thuốc. Ngoài trời, mưa vẫn rơi nặng hạt. Phía xa, từ hướng nhà ông Bền, một chùm pháo hoa quân đội vụt bay lên bầu trời đen kịt, nổ tung thành những đốm sáng xanh đỏ lòe loẹt, xé toạc màn đêm yên tĩnh. Toàn nhìn theo chùm pháo hoa ấy, rít một hơi thuốc thật sâu để khói thuốc cay xè xộc vào phổi.