Chương 12: Ngày N - 18
“7. Không chê người khác vụng. (Chính mình cũng từng làm đổ cả nồi cám.)”
- Kế hoạch hè của Khoa
“Ông không nói nhiều, nhưng mỗi lời ông nói ra đều mang một sức nặng vô hình. Lần đầu tiên, tôi cảm nhận được thứ gọi là ‘khí chất’ của một người lính già, và bắt đầu hiểu vì sao bố tôi lại kính cẩn ông đến vậy”.
- Nhật ký của Linh, nhiều năm sau
Năm chín tuổi, Khoa làm đổ cả một nồi cám lợn đang sôi ra giữa bếp. Nồi cám ấy mẹ ninh từ chiều, đủ cho hai con lợn ăn hai ngày. Mẹ chỉ đứng nhìn bãi cám một lúc lâu, rồi đưa cho cậu cái xẻng. Từ hôm đó Khoa hiểu ra hai điều. Một là ai cũng có lúc vụng. Hai là vụng xong thì phải tự xử lý hậu quả.
Ông Chiến nhắn sang từ sớm: Cái máng nước sau nhà bị rò. Khoa xách hòm đồ nghề đi dọc bờ rào dâm bụt. Suốt quãng đường ngắn ấy, cậu soạn sẵn một câu để phòng khi chạm mặt: “Chào bạn. Bạn ở đây đã quen chưa?” Lịch sự và an toàn. Cậu nhẩm đi nhẩm lại đến thuộc.
Trong sân, bà Tâm đang phơi ngô. Mấy cái nong tre bày ra dưới nắng, hạt ngô vàng óng, thơm mùi nắng mới. Và Linh đang giúp bà. Đây là lần đầu tiên Khoa thấy đối tượng làm một việc gì đó không cần đến điện thoại. Cô bưng một cái mẹt đầy ngô, bước rất cẩn thận, mắt không rời mấy hạt trên cùng. Chính vì cẩn thận quá nên cô không nhìn thấy mép nong.
Ngô đổ ào ra sân, lăn đi tứ tung. Mấy con gà mái mơ lập tức đổi hướng hành quân.
Câu nói bật ra khỏi miệng Khoa trước khi cậu kịp duyệt lại.
“Cẩn thận chứ bạn, ‘ngọc thực’ rơi hết bây giờ!”
Và cậu cười. Cười thành tiếng.
Câu chữ lịch sự và an toàn kia biến đi đâu mất, cậu cũng không rõ. Linh đỏ bừng mặt, đỏ lan ra tận hai vành tai. Cô không nói gì, chỉ cúi ngay xuống nhặt, nhặt rất nhanh, kiểu nhặt của một người đang vừa ngượng vừa bực. Khoa nhìn hai vành tai đỏ ấy, và nhớ đến cái xẻng.
Cậu đặt hòm đồ nghề xuống, ngồi xuống nhặt cùng, và không trêu thêm câu nào nữa. Bà Tâm đứng bên cạnh xua gà, miệng tủm tỉm, nhất định không can thiệp.
Hai đứa ngồi hai bên cái nong. Khoa nhặt quen tay, mỗi lần cả vốc. Linh nhặt từng hạt một, thả vào mẹt, đôi môi khẽ mấp máy. Khoa lắng tai.
“...bốn mươi mốt, bốn mươi hai, bốn mươi ba...”
Cô đang đếm hạt ngô.
Khoa chưa từng thấy ai đếm ngô. Ngô là thứ người ta đong bằng bồ, bằng bao, bằng cả một mùa. Nhưng cậu liếc sang và thấy gương mặt cô lúc đếm dịu hẳn đi. Cái nhíu mày giãn ra, vẻ bực bội lắng xuống, như thể chừng nào còn con số tiếp theo thì mọi thứ vẫn ổn. Cậu không hiểu. Cậu chỉ ghi nhớ, như người ta ghi nhớ một tiếng động lạ trong cái máy đang chạy: Chưa biết nó là gì, nhưng chắc chắn có nghĩa.
Cậu nhặt chậm lại, để phần ngô cho cô đếm được nhiều hơn.
* * *
Cô làm đổ cả mẹt ngô đúng lúc cậu bước vào sân, và cậu cười.
Không phải cười mỉm. Cười thành tiếng, lại còn gọi mấy hạt ngô là “ngọc thực”. Máu dồn hết lên hai tai cô. Mười bảy năm, Linh chưa từng bị ai cười vào mặt vì vụng. Ở lớp, cô là đứa không bao giờ làm đổ thứ gì. Cô cúi xuống nhặt, thật nhanh, trong đầu đã soạn sẵn ba câu đáp trả, câu nào cũng sắc.
Cô chưa kịp dùng câu nào thì cái hòm sắt sơn xanh đã đặt xuống đất. Cậu ngồi xuống bên kia cái nong, nhặt cùng. Không xin lỗi. Không giải thích. Hai bàn tay to, móng cắt sát, vốc ngô từng vốc đầy.
Linh nhặt từng hạt. Và như mọi lần tim đập quá nhanh, cô bắt đầu đếm. Cô không nhớ mình có thói quen ấy từ bao giờ, chắc từ những đêm ngồi ngoài hành lang bệnh viện đếm ô gạch. Con số không an ủi ai cả. Nhưng chừng nào còn con số tiếp theo thì chưa phải nghĩ đến chuyện khác.
Ba mươi tám. Ba mươi chín.
Đến khoảng bốn mươi, cô nhận ra một điều lạ. Hai bàn tay bên kia đã chậm hẳn lại. Lúc nãy chúng vốc cả nắm. Bây giờ chúng nhặt thong thả, nhặt vòng ra phía mép nong, để lại nguyên một vạt ngô vàng ở phía cô.
Cô ngước lên, thật khẽ. Cậu không nhìn cô. Cậu nhìn ngô, mặt rất nghiêm, như đang làm một việc đòi hỏi tập trung.
Bốn mươi mốt, bốn mươi hai, bốn mươi ba.
Cái Chi mà thấy cô đếm thì sẽ kêu trời ơi, lại tự kỷ rồi. Bố mà thấy thì mặt sẽ chùng xuống, và hỏi con có mệt không. Cậu con trai này thấy, và việc duy nhất cậu làm là nhặt chậm lại.
Ba câu đáp trả tan đi đâu mất. Cô đếm đến hạt cuối cùng ở phía mình, hai trăm mười sáu, và thấy lồng ngực đã dịu. Bà Tâm đứng xua gà bên cạnh, tủm tỉm, không nói một lời.
Tối hôm ấy cô vẫn còn bực vì hai chữ “ngọc thực”. Nhưng cô bực theo một kiểu khác, cái kiểu bực mà người ta cứ muốn nhớ lại.
*
Chiều hôm đó, trời hửng nắng sau cơn mưa rào buổi trưa. Linh đang ngồi ở bàn gỗ ngoài hiên, giả vờ đọc một cuốn sách mang theo từ Hà Nội, nhưng thực ra tai đang lắng nghe câu chuyện của hai người đàn ông lớn tuổi ngồi cách đó không xa - bố cô và ông Chiến. Họ đang ngồi uống trà dưới bóng cây hoàng lan tỏa hương thơm dìu dịu.
Bố Linh đang hỏi ông về những thay đổi của làng xã từ sau ngày ông về hưu. Khác với vẻ dè dặt ban đầu, giờ đây giọng bố cô có phần tự nhiên hơn, nhưng vẫn giữ thái độ kính cẩn của một người con rể đối với bố vợ, lại là một người ông vô cùng kính trọng.
Ông Chiến ngồi thẳng lưng trên chiếc ghế tựa bằng tre, tay chậm rãi nâng chén trà nhỏ. Ông không nói nhiều, chủ yếu là nghe bố Linh nói, thỉnh thoảng mới đáp lại bằng một câu ngắn gọn, hoặc kể một mẩu chuyện nhỏ về ngày xưa.
“Thời của chúng tôi”, giọng ông Chiến trầm ấm, đều đều vang lên, “khó khăn hơn các anh bây giờ nhiều. Nhưng có cái khó của thời đó, có cái khổ của thời nay. Quan trọng là giữ được cái nếp nhà, giữ được kỷ luật”.
Ông nhấp một ngụm trà, ánh mắt nhìn xa xăm. “Làm người cán bộ, dù là người sĩ quan hay cán bộ địa phương, dù là cấp cơ sở hay cao hơn, cũng phải đặt lợi ích của tập thể, của nhân dân lên trên hết. Trách nhiệm nó nặng lắm”.
Linh ngồi im, tai dỏng lên nghe. Cô không hiểu hết những điều ông nói về “trách nhiệm”, về “tập thể”, nhưng cô cảm nhận được một sự chắc chắn, một niềm tin vững chãi trong từng lời của ông. Đây là những đúc kết của một người đã thực sự sống và trải nghiệm.
Rồi có lúc, ông Phúc, người bạn già hôm trước sang chơi, lại chống gậy đi tới. Ông Chiến mời bạn ngồi, rót trà. Câu chuyện giữa hai người lính già lại càng khiến Linh tò mò.
Họ không ôn lại chuyện chiến đấu một cách bi thương, mà chỉ nhắc đến tên một vài người đồng đội cũ, hỏi thăm tình hình con cháu họ bây giờ ra sao, hoặc bình luận về việc thằng Khoa nhà bác Chính thi vào được trường Lục quân 1.
Ông Phúc tấm tắc: “Thằng bé giống ông ngày xưa, có chí khí!”.
Ông Chiến chỉ khẽ gật đầu, ánh mắt thoáng vẻ hài lòng nhưng không nói gì thêm.
Lắng nghe những câu chuyện đó, Linh bắt đầu hình dung rõ hơn về con người ông Chiến. Không còn là ông ngoại kế nghiêm khắc, khó gần, mà là một người lính thực thụ, một người đã dành cả cuộc đời cho kỷ luật và trách nhiệm.
Cô chợt hiểu ra cái nền nếp, sự khuôn phép và cả sự cố gắng không ngừng của dì Hạnh có lẽ được thừa hưởng từ người cha này. Gia đình này, dù cô chưa thể cảm thấy thân thuộc, rõ ràng có một nền tảng vững chắc, một thứ mà gia đình của cô ở Hà Nội dường như đang thiếu.
Cảm giác e dè ban đầu dần nhường chỗ cho một cảm giác khác.
* * *
Buổi chiều, trời hửng nắng sau cơn mưa rào ban trưa. Khoa đứng trên chiếc ghế đẩu sau nhà ông Chiến, lúi húi với cái máng tre dẫn nước từ khe về. Chỗ nối bị nứt một đường dài, nước rỉ xuống chân cột. Cậu cắt một dải săm xe cũ, quấn từng vòng quanh chỗ nứt.
Từ chỗ này, qua gầm sàn trống, nghe rõ mồn một tiếng người nói chuyện dưới gốc hoàng lan phía trước. Ông Chiến và chú Minh đang ngồi uống trà. Hương hoàng lan sau mưa dìu dịu, theo gió lùa ra tận sau nhà. Khoa không định nghe. Nhưng cái máng nước nằm đúng ở chỗ ấy, còn tai thì không có nắp.
Giọng chú Minh hỏi chuyện làng xã, từ tốn và kính cẩn. Giọng ông Chiến trầm, đều, vọng tới từng mảng.
“...giữ được cái nếp nhà, giữ được kỷ luật”.
Một lúc sau:
“...Trách nhiệm nó nặng lắm”.
Khoa siết thêm một vòng dây. Cậu đã nghe ông nói về trách nhiệm từ hồi còn bé tí, ngồi chầu rìa bên bộ ấm chén men nâu. Lần nào nghe, cậu cũng thấy hai chữ ấy nặng thêm một ít, như cái gùi mà mỗi năm người ta lại bỏ thêm vào một bắp ngô.
Có tiếng gậy lộc cộc. Ông Phúc sang chơi. Tiếng rót trà, tiếng ghế tre cọt kẹt. Hai ông già nhắc tên vài người đồng đội cũ, hỏi thăm con cháu nhà này nhà kia. Rồi câu chuyện rẽ sang một cái tên quen.
“Thằng Khoa thế mà thi được vào Lục quân 1 đấy”. Giọng ông Phúc tấm tắc. “Thằng bé giống ông ngày xưa, có chí khí!”
Tay Khoa dừng lại trên cái máng. Cậu chờ.
Tiếng chén trà đặt xuống. Tiếng gió trong tán hoàng lan. Ông Chiến không nói gì.
Khoa đứng im trên ghế. Nước từ chỗ nứt rỉ xuống cổ tay, chảy vào trong ống tay áo, lạnh buốt. Với ông Chiến, “nhanh thế” đã là một tràng pháo tay. Vậy thì im lặng là gì? Có lẽ ông đang nghĩ: Giống gì mà giống. Có lẽ ông đã nghe cái loa đầu bản hôm nọ. Gần như Thủ khoa.
Cậu quấn thêm ba vòng dây nữa, chặt đến mức cái máng kêu đánh rắc.
*
Ông Phúc về khi nắng đã nhạt. Trên hiên có tiếng ghế xê dịch, rồi tiếng đế giày thể thao đi vào trong nhà. Hóa ra nãy giờ Linh vẫn ngồi ngoài đó với cuốn sách của mình.
Dưới gốc hoàng lan chỉ còn lại hai người đàn ông. Họ im lặng một lúc lâu. Rồi chú Minh cất tiếng, giọng thấp hẳn xuống.
“Bố ạ... con có việc này, muốn xin ý bố”.
Không có tiếng đáp. Với ông Chiến, như thế nghĩa là: Nói đi.
“Con định bán căn nhà trong ngõ”. Một quãng nghỉ. “Chuyển ra chung cư, gần chỗ làm của Hạnh. Ở đấy... chỗ nào cũng là mẹ con bé. Cái bếp. Cái cầu thang. Con không...”
Câu nói bỏ lửng ở đó.
“Con bé biết chưa?” Ông Chiến hỏi.
“Chưa ạ. Con định lên đây, thoáng đãng, rồi con sẽ nói”.
“Anh lên đây năm ngày rồi”. Sắc mặt ông Chiến không biểu lộ cảm xút.
“Dạ”.
Tiếng nước rót vào chén. Rất lâu.
“Nhà là của anh”, ông Chiến nói. “Nhưng con bé lớn lên ở đấy. Nên nói sớm với nó”.
“Dạ. Con... con sẽ tìm lúc”.
Khoa đứng chết trên cái ghế đẩu. Cậu không dám bước xuống, vì cái ghế sẽ kêu. Cậu không dám siết dây, vì cái máng sẽ kêu. Nước vẫn rỉ vào ống tay áo. Cậu vừa nghe một điều không phải để cho mình nghe, về một người còn chưa được biết, và người ấy thì đang ở ngay bên kia bức vách gỗ, cùng cuốn sách không lật trang.
Căn nhà trong ngõ. Cậu thử hình dung mà không hình dung nổi. Cậu chưa từng nhìn thấy một cái ngõ ở Hà Nội. Nhưng cậu biết nhà mình. Cây cột nghiến có những vạch dao bố khắc để đo chiều cao hai anh em mỗi dịp Tết. Cái bậu cửa mòn lõm ở chính giữa. Chỗ vách cạnh cuốn lịch, nơi dán tờ kế hoạch.
Cậu chờ đến khi hai người đã lên nhà mới dám bước xuống. Cái máng đã hết rò.
Tối hôm ấy, cậu viết dòng thứ bảy. Viết xong, cậu còn cầm bút đứng rất lâu trước tờ giấy. Kế hoạch hè đã có dòng cho việc chạy, cho cái máy bơm, cho cả một cô công chúa. Không có dòng nào cho việc biết một bí mật của người khác. Cậu cũng không biết phải đánh số nó là mấy.
Cuối cùng cậu đặt bút xuống, không viết gì.