Chương 25: Đêm ngày N, đến sáng N + 1
“Đêm ấy tôi mất một ngôi nhà, và tìm lại được nét chữ của mẹ. Tôi không biết ở trên ấy, cũng đêm ấy, người ta đang đếm cho đủ sáu mươi tư người”.
- Nhật ký của Linh, nhiều năm sau
Chưa ai kịp thay quần áo thì điện thoại của bố lại đổ chuông. Xã lệnh cho sơ tán toàn bộ xóm dưới lên nhà văn hóa, ngay trong đêm.
Điện đã mất từ lúc nước lên. Bộ tăng âm trên cái bàn phủ khăn ren vẫn rút phích từ hôm ấy, mà có cắm vào cũng vô ích. Bố mở cái hòm tôn dưới gầm giường, lôi ra cái loa cầm tay chạy pin xã cấp từ ba năm trước. Ông vẫn chê nó bé, chưa bóc tem lần nào.
Rồi ông đi vào mưa. Khoa đứng ở hiên, nghe giọng bố vọng lại từ xóm dưới, rè rè qua cái loa bé.
Ông bắt đầu gọi tên. Họ Nông, năm nhà sát suối, lên nhà văn hóa ngay, không mang gì ngoài người. Họ Triệu, ba nhà ở chân dốc, cõng cụ Ỏn lên trước. Nhà ông Sình, tắt bếp, dắt trâu lên bãi cao. Ông gọi từng họ, từng nhà, đúng thứ tự từ chỗ thấp nhất lên.
Khoa thay cái áo khô, giao thằng Học cho mẹ ủ, rồi chạy lên nhà văn hóa.
*
Nhà văn hóa có một ngọn đèn bão và chừng sáu chục con người ướt.
Trẻ con khóc. Người già ngồi bệt xuống nền xi măng. Mấy bao gạo, mấy cái chăn ai kịp ôm theo chất thành đống ngay lối ra vào, ai đi qua cũng vấp. Bà Loan đứng giữa nhà, kể lại cho từng người một rằng nước đã lên đến bậc thứ mấy nhà bà.
Bố ló đầu vào, nước chảy ròng ròng từ vành mũ. Ông dúi cái đèn pin vào tay Khoa.
“Mày trông trong này”. Ông nói mà chân đã quay đi. “Bố xuống nốt xóm dưới”.
Khoa nhìn quanh. Đây là việc cậu đã chuẩn bị cả đời. Cậu kéo một cái ghế nhựa, trèo lên, hít một hơi.
“Tất cả chú ý!” Cậu hô bằng đúng cái giọng vẫn tập trước gương. “Người già sang bên trái! Trẻ em sang bên phải! Thanh niên tập trung trước cửa, điểm danh!”
Không ai sang bên nào. Một đứa bé vừa nín lại khóc ré lên vì giật mình. Bà Loan ngừng một giây, nhìn cậu, rồi kể tiếp. Chỉ có thằng Học, vừa được mẹ dắt đến trong một cái chăn chiên, đứng nghiêm ở cửa.
Khoa đứng trên ghế, tay vẫn còn giơ. Cậu thấy mình giống cái cột loa đầu bản những hôm mất điện.
Ngoài cửa, trong mưa, có một ánh đèn pin đang đứng yên. Cậu bước xuống khỏi ghế.
Cậu đi đến chỗ bà Loan, ngồi xổm xuống cho ngang tầm mắt bà. “Bà ơi. Trong bản mình, những ai đang ở một mình hả bà?”
Lần đầu tiên trong đêm, bà Loan im. Rồi bà xòe bàn tay ra, bấm đốt.
“Cụ Ỏn cuối xóm, chân đau, phải có người cõng. Ông Sình mắt kém, đêm không tự đi được. Bà Mảy ngủ say lắm, gọi cửa phải đập vào vách buồng phía đông, bà ấy nằm bên ấy”. Bà bấm hết bàn tay này sang bàn tay kia, không vấp một cái tên. “Mười một người cả thảy. Tám người lên rồi. Còn ba”.
Hai mươi năm nay cả bản chê bà Loan lắm chuyện. Hóa ra bà là cuốn sổ hộ khẩu chính xác nhất xã.
Từ đó, mọi việc bắt đầu chạy.
Thằng Hải vào, bùn đến đầu gối. Khoa hỏi nó đường nào còn đi được. Nó nhặt một cục than trong bếp, vẽ luôn lên nền nhà: Hai đoạn sạt, một đoạn sắp sạt, lối vòng qua nương sắn thì còn chắc. Mấy thanh niên cúi xuống xem, rồi chia nhau đi đón ba người còn lại theo đúng cái bản đồ ấy.
Cô Hạnh thì không cần ai hỏi. Cô đã ngồi ở góc nhà với cái máy tính, màn hình hắt ánh xanh lên mặt. Khoa ghé xuống. Trên màn hình là một cái bảng: Tên chủ hộ, số người, đã đến hay chưa.
“Pin còn bốn mươi phần trăm”. Cô nói mà không ngẩng lên, ngón tay vẫn gõ. “Cháu bảo ai có gạo thì dồn về góc này. Cô ghi vào, sáng mai chia theo đầu người”.
Mai đến sau cùng, ôm cái túi cứu thương của thôn. Có một ông bị mảnh ngói cứa vào chân. Cô quỳ xuống rửa vết thương, rồi không quay lại, chìa tay ra sau.
“Đèn”. Cô lắc lắc mấy ngón tay. Khoa đưa cái đèn pin. Cô đẩy nó trả lại. “Không. Anh cầm. Soi vào đây”.
Cậu soi. Được một lúc, cô ngước lên, mắt nheo lại vì chói.
“Anh đứng im có được không?” Cô lấy răng cắn đứt đoạn băng.
Khoa đứng im. Đêm nay đến lượt cậu là người nhận lệnh, và cậu thấy việc ấy không khó như đã tưởng.
Còn thằng Học. Nó đã bỏ cái chăn, đứng chắn ngay cửa, mặt nghiêm trọng. Khoa xin thằng Hải cục than, giao cho nó, cùng với một việc: Ai bước qua cửa thì vạch một vạch lên khung gỗ, năm vạch buộc thành một bó, như hôm nó đếm bát cho bữa cỗ.
“Việc này tính bao nhiêu?” Nó hỏi theo thói quen, tay đã cầm cục than.
“Không tính”. Khoa sửa lại cái cổ áo ướt cho nó. “Việc thật thì không tính tiền”.
Nó nghĩ một giây, gật đầu, và vạch cái vạch đầu tiên cho chính nó.
Khoa lật một cái vỏ bao gạo, nhặt một mẩu than khác, viết ba dòng. Chữ nguệch ngoạc, vì tay cậu vẫn chưa hết run.
*
Ánh đèn pin ngoài sân vẫn chưa chịu vào.
Ông Chiến đứng dưới mái hiên hẹp, mưa tạt ướt nửa người. Ông chỉ cho từng tốp thanh niên đi lối nào, đỡ người già bên nào. Cứ sau mỗi câu, ông lại phải dựa vào cái cột một lúc. Bàn tay trái không rời khỏi ngực nữa.
Khoa bước ra, đứng bên cạnh ông. “Ông vào trong đi ạ”.
Ông không quay lại. Ông soi đèn cho một người đang cõng cụ Ỏn qua vũng nước, soi đến khi họ vào hẳn trong nhà.
Khoa nuốt nước bọt. Cậu đứng thẳng lên, hai tay khép sát đùi. “Bố cháu giao cháu trông ở đây”. Giọng cậu không to, nhưng không run. “Cháu ra lệnh. Ông vào trong”.
Im lặng. Chỉ có mưa gõ lên cái áo mưa bộ đội. Nó kéo dài đến mức Khoa đếm được bảy lần chớp ở phía núi.
Ông Chiến tắt đèn pin. Ông nhìn cậu, từ trên xuống, lâu như hôm ông giao nhiệm vụ.
“Rõ”.
Ông đi vào. Bà Tâm đã chờ sẵn với một cái chăn khô, không nói câu nào, chỉ trùm lên vai ông rồi ấn ông ngồi xuống. Ông để yên cho bà ấn.
Gần sáng thì mưa mỏng dần. Người cuối cùng trong danh sách của bà Loan đã ngủ. Khoa rót một bát nước nóng từ cái phích ai mang theo, bưng đến chỗ ông Chiến ngồi tựa tường.
Ông đón lấy bát nước, nhưng chưa uống. Ông nhìn ra cửa, chỗ trời đang chuyển từ đen sang xám.
“Hôm ông Phúc sang”. Ông xoay cái bát trong tay một vòng. “Tao không khen, vì khen thì mày dừng tiến bộ”.
Khoa ngồi xuống bên cạnh. Cậu nhìn hai bàn tay đầy than của mình.
“Thế bây giờ ông khen chưa ạ?”
“Chưa”. Ông đưa bát nước lên miệng, thổi. “Trời đã sáng đâu”.
Ở cửa, thằng Học ngủ gục, lưng tựa vào khung gỗ, cục than vẫn nằm trong tay. Trên đầu nó là những bó vạch đen, mỗi bó năm cái. Khoa đếm hai lần. Sáu mươi tư. Bảng của cô Hạnh ghi sáu mươi tư. Bà Loan bấm đốt tay cũng ra sáu mươi tư.
Đủ người.
* * *
Gần bốn giờ, bố bước xuống.
Ông đi rất khẽ, và ngồi xuống bậc thứ mười, ngay trên cô một bậc. Hai bố con ngồi như thế trong bóng tối, quay lưng lại nhau một nửa. Mưa đã ngớt. Ngoài phố có tiếng xe rác đầu tiên.
“Mẹ con hay ngồi ở bậc này”. Bố nói, bàn tay vuốt mép gỗ. “Lần nào ngồi cũng bảo bố phải gọi thợ sửa”.
“Bố nhớ ạ?” Linh quay lại, giọng khản đi vì khóc. Cô đã tưởng chỉ mình cô giữ chuyện ấy.
Ông không đáp. Ông đưa cho cô một thứ ông mang theo từ trên phòng: Cuốn sổ bìa vải. Cô nhận lấy bằng cả hai tay. Từ ngày mẹ mất, cô chưa dám mở nó ra lần nào.
Bố bật cái đèn nhỏ ở chân cầu thang. Trang đầu tiên, nét chữ nghiêng nghiêng của mẹ, mực tím đã nhạt. Không phải nhật ký. Là một bản kê có đánh số: Những việc phải làm trong nhà. Thay bóng đèn hành lang, đã gạch. Mua áo mưa cho Linh, đã gạch. Sơn lại cổng, chọn màu xanh rêu, đã gạch. Dòng nào xong mẹ cũng gạch bằng một nét thẳng, dứt khoát.
Gần cuối trang còn hai dòng chưa gạch. Chữa bậc thang thứ chín. Thay cái gioăng vòi nước bếp.
Linh nhìn hai dòng ấy rất lâu. Cô nghĩ đến một người có kế hoạch ở nơi xa kia. Hóa ra mẹ với cậu là cùng một kiểu người. Kiểu người không nói thương, chỉ lặng lẽ làm cho mọi thứ chạy được.
“Bố xin lỗi”. Bố nói, và lần này ông nhìn cô. “Lẽ ra bố phải nói với con trước tiên. Có người nhắc bố thế. Người ấy nói đúng”.
Cô không hỏi là ai. Chắc là ông ngoại. Cô gập cuốn sổ, áp vào ngực.
“Con chưa hết giận đâu”. Cô nói thật, và thấy nói thật dễ hơn cô tưởng. “Nhưng con hiểu là bố không thở được. Con thì chỉ ở đây mới thở được. Hai chuyện ấy cùng đúng”.
Bố gật. Vai ông rung lên một cái, rồi thôi. Hai bố con ngồi im cho đến lúc ô kính trên cửa chuyển từ vàng sang xám.
Trời sáng, cô lên phòng. Cái dấu tích dưới tin nhắn vẫn xám, vẫn một mình. Cô đặt điện thoại xuống, mở cuốn sổ của mẹ ở trang trắng đầu tiên sau bản kê. Cô không biết viết kế hoạch. Cô chỉ viết ngày tháng, và một câu.
“Đêm nay tôi mất một ngôi nhà, và tìm lại được nét chữ của mẹ”.
Đó là dòng đầu tiên của cuốn nhật ký mà nhiều năm sau cô vẫn còn viết tiếp.