Chương 17: Binh cơ tàng ẩn phi thường

Ánh nắng đầu ngày len lỏi qua kẽ lá, in những vệt sáng lên vách gỗ. Liên tỉnh dậy, cổ họng không còn rát, đầu cũng nhẹ bớt. Cô đứng dậy, nhẹ nhàng mở cửa. Trên bục gỗ quen thuộc, một chiếc khay nhỏ được đặt gọn gàng. Chiếc bánh khoai mì vẫn còn vương hơi ấm, bên cạnh là một ống tre bịt lá chuối tươi, buộc lại bằng dây lạt. Liên khẽ mỉm cười, một tia ấm áp lan tỏa từ đáy lòng, xua tan phần nào cơn mệt mỏi còn sót lại.

Cô cầm khay vào trong, tháo lá chuối. Vị thuốc gắt nơi đầu lưỡi nhưng làm cổ họng cô dịu đi. Ăn xong, cô rửa sạch ống tre, rồi mang bộ quần áo ướt hôm qua ra giặt. Nước lạnh mát lan dần qua từng đầu ngón tay khi cô vò nhẹ vải áo, vắt khô và phơi lên sào tre. Đến khi cầm chiếc đai lưng của anh, động tác của cô bất giác chậm lại. Cô đưa dải vải lên cao, rũ mạnh để những giọt nước bắn tung tóe dưới nắng, rồi vắt nó ngay bên cạnh bộ y phục của anh đã phơi từ trước. Hai dải vải phất phơ trong gió, khi chạm nhẹ vào nhau, khi lại tách rời, như một sự hiện diện âm thầm.

Liên nhấc chiếc gùi mang về hôm qua, mở nắp, rải đều những bông hoa sứ trắng thơm dịu dàng lên chiếc khay gỗ đã lau sạch. Ngón tay cô lướt nhẹ trên những cánh hoa mỏng manh, động tác chậm rãi, chăm chú. Cô bước ra hiên, đặt khay hoa lên mặt ghế gỗ, chỉnh lại cho ngay ngắn.

Gió buổi sáng lướt qua, mang theo mùi ẩm của đất rừng lẫn đâu đó mùi khói rất nhạt. Xen giữa không gian yên tĩnh, tiếng đập kim loại vọng lại: chát... chát... chát... từ phía đồi cao. Liên ngẩng đầu, chỉ thấy vạt cây rung trước gió, không thấy ai hay điều gì cụ thể. Nhịp vang rõ ràng đó như lời nhắc nhở rằng nơi đây không hoàn toàn là chốn yên bình.

Gian nhà nhỏ nằm khuất sau tán cây trên lưng đồi, nơi Quang Bình thường lui tới. Anh đứng sau khung cửa sổ mở rộng, lặng lẽ nhìn xuống mái hiên thấp phía dưới. Dáng người quen thuộc đang ngồi bên khay hoa: vừa dịu dàng, vừa kiên cường; tựa cành hoa mảnh mai giữa rừng sâu, nghiêng theo gió nhưng chẳng dễ đổ ngã. Không quá nổi bật nhưng lại khiến người đứng trên đồi khó lòng rời mắt.

Giữa nhịp búa đều đặn và mùi khói than cháy, khung cảnh ấy hiện lên trong tầm mắt anh như một mảnh tĩnh lặng tách biệt. Một cảm giác mơ hồ vẫn quẩn quanh trong lòng, như bóng hình mờ ảo khó nắm bắt, khiến anh khắc khoải mà không rõ nguyên do. Quang Bình quay người lại, tay cầm bản vẽ vũ khí. Những tiếng đập kim loại sắc lạnh tiếp tục vang lên, đều đặn, lẩn khuất dưới những tán cây um tùm.

Liên trở vào trong nhà. Ánh sáng từ cửa sổ rọi vào góc phòng, nơi chiếc bàn gỗ sẫm màu. Mặt bàn nhẵn bóng ở chỗ thường tì tay. Trên giá bút treo vài cây bút lông, phía dưới là nghiên mực và thỏi mực đã mòn một nửa. Ở một góc khác, vài tấm mành tre được cuộn lại gọn gàng. Mọi thứ đều giản dị, mang nét ngăn nắp của một thói quen.

Liên tiến lại gần bàn, cái nhìn bất giác dừng trên xấp giấy bản màu ngà, dày dặn. Cô cúi xuống, ngón tay khẽ lướt mép giấy, mắt chạm vào ba chữ lớn viết theo lối hành thư: 燕飛拳 cùng tám câu thơ viết dọc:

燕飛變勢拜祖前 (Yến phi biến thế bái tổ tiền)
三句三打奪爭先 (Tam câu tam đả đoạt tranh tiên)
神童出步歸巢座 (Thần đồng xuất bộ quy sào toạ)
雙飛卷翼復身堅 (Song phi quyển dực phục thân kiên)
虎步回城威趙子 (Hổ bộ hồi thành uy Triệu tử)
鳳凰獨腳破江邊 (Phượng hoàng độc cước phá giang biên)
龍飛變勢開兩足 (Long phi biến thế khai lưỡng túc)
望拜還原草法傳 (Vọng bái hoàn nguyên thảo pháp truyền)

Dù không hiểu hết, Liên vẫn nhận ra đây là một bài thơ thất ngôn bát cú. Điều níu giữ ánh mắt cô không phải nội dung, mà chính là thư pháp. Có phải nét bút của anh?
Nét viết giản dị, không phô trương nhưng toát khí chất riêng... Nếu thư pháp của Xuân Kiều mềm mại, thanh thoát như cánh hạc bay giữa sương mai, thì nét chữ của Quang Bình lại kiên định, mộc mạc như thân tre vững vàng giữa gió bão. Nét ngang như bờ tre, nét sổ như dòng nước đổ xuống vực sâu.

Cánh cửa gỗ sau lưng chưa khép, để lọt vào một dải sáng mờ. Giữa khoảng lặng, một tiếng gõ cửa khẽ khàng vang lên. Liên giật mình vội thẳng người dậy, bối rối khi trông thấy anh đang đứng nơi ngưỡng cửa.

"Tôi... xin lỗi. Thấy vài dòng viết lạ nên dừng lại nhìn một chút. Nếu vô tình làm phiền, mong anh thứ lỗi."

"Vật đặt trên bàn, người nhìn thấy cũng là lẽ thường, cô đừng quá bận lòng." Quang Bình bước vào, tầm mắt anh dừng lại trên mặt giấy: "Cô có hiểu những lời này chăng?"

"Có nhiều chữ... tôi chưa học, nên không hiểu hết."

Cô nhận ra "Yến phi" (燕飛) - chim én bay, "quy sào" (歸巢) - về tổ, "song phi" (雙飛), "dực" (翼)... Những chữ gợi hình ảnh đôi chim liền cánh chao lượn trong nắng xuân. Liên liếc nhìn anh, ngập ngừng:

"Tôi chỉ đoán... đây có phải thơ về mùa xuân không?"

Quang Bình dừng lại bên mép bàn, tia sáng trong mắt anh chợt xao động.

"Yến phi quả là chim én bay. Cách cô nhìn... cũng chẳng sai, vì chim én chỉ về khi xuân sang." Anh lướt tay qua chữ 拳 cuối cùng: "Còn chữ 拳 này... là "quyền". Đây là quyền pháp tôi tự đặt ra, mượn chữ dựng hình, mượn hình mà giữ thế. Viết ra chẳng cốt để ngâm vịnh, mà để luyện thân."

"Hóa ra là... quyền pháp sao?"

Liên tự cười thầm trong lòng, nhận ra mình vừa "hố" một vố khá lớn khi lãng mạn hóa một bài võ sinh tử thành thơ ca xuân sắc. Cô hơi cúi mặt, giấu đi sự bối rối đang lan trên đôi má ửng hồng.

Cảm giác ngượng ngùng ấy nhanh chóng bị thay thế bởi một sự tò mò. Liên đã từng nghe bài thiệu Hùng Kê Quyền của Nguyễn Lữ - người dùng hình ảnh gà chọi để đúc kết thành võ học, vì vậy ý tưởng về một bài quyền được sáng tạo từ hình ảnh thiên nhiên không còn quá lạ lẫm với cô. Cô tự hỏi chúng sẽ được thi triển thế nào trên thực tế? Là một bài quyền thiên về nhu đạo uyển chuyển như cánh én, hay cương mãnh dứt khoát như cách anh hạ bút? Cô muốn hỏi thêm, song lời lại dừng ở đầu môi.

"Anh cứ tiếp tục công việc, tôi qua bên kia."

Cô xoay người, định né sang một bên. Mép tà áo vô tình chạm nhẹ vào góc xấp giấy, khiến mấy tờ thảo pháp trượt ra ngoài, để lộ một bản vẽ khác nằm bên dưới. Những đường nét tỉ mỉ vẽ nên hệ thống ống dẫn và khớp nối lạ lùng, xen lẫn những chú thích bằng chữ Nôm. Cô vội bước lùi lại và cẩn thận đặt mép giấy trở về vị trí cũ.

"Tôi vô tình làm xê dịch tờ dưới... Xin lỗi, tôi không có ý xem trộm."

Quang Bình không hề ngạc nhiên. Trong ánh mắt anh thoáng qua một tia chờ đợi kín đáo, như muốn quan sát phản ứng của Liên trước thứ mà ít người được nhìn thấy.

"Thứ ấy, chẳng phải ai cũng có thể hiểu." Anh lặng lẽ nhấc tờ giấy thảo pháp sang bên, để lộ hẳn bản vẽ: "Nhìn qua, cô có đoán được chăng?"

Liên cúi đầu chăm chú quan sát. Nét mực tỉ mỉ đến từng chi tiết: ống dẫn dài, khớp lẫy, bộ phận phát hỏa... Dù chưa từng thấy tận mắt, những đường nét quen thuộc ấy khiến cô lờ mờ đoán ra. Một cái tên hiện lên trong trí nhớ - cái tên cô từng đọc qua trong sách vở cũ. Súng hỏa mai? Tuy hình dáng khác với những khẩu súng hiện đại cô từng biết, nét tương đồng vẫn không thể nhầm lẫn. Cô do dự một thoáng, lên tiếng:

"Đây có phải là... súng hỏa mai?"

"Cô biết đến cách gọi ấy?" Đôi mắt anh lặng đi một nhịp. Không hẳn ngạc nhiên, như đã lờ mờ đoán trước, giờ mới thấy rõ ràng. "Ở nơi này, người ta gọi là điểu thương[60]."

"Điểu thương? Nghe không giống một thứ hỏa khí cho lắm."

Khóe miệng Quang Bình khẽ cong lên, một nụ cười thoáng qua, mang theo chút ý vị khó đoán.

Trong không gian tĩnh lặng, ánh sáng nhàn nhạt chiếu lên bàn tạo nên những mảng sáng tối đan xen, như những suy tư đang trỗi dậy trong lòng Liên.

"Bản vẽ vũ khí... Sao anh lại cho tôi thấy thứ này?"

"Tri thức gặp tri thức, chẳng phải là duyên may?"

Quang Bình bỗng im lặng. Đôi mắt anh nhìn vào những vệt sáng lấp trên bản vẽ.

"Cô từng hỏi tôi về chuyện "ấn kiếm". Thiên mệnh không tự rơi xuống, mà do lòng người họa nên. Tôi chỉ mượn điềm trời để nhóm một ngọn lửa thực thụ. Dân cần một chỗ để tin, và niềm tin ấy nặng hơn vạn lời giải thích."

Lời thừa nhận thản nhiên của anh khiến lòng Liên khẽ xao động. Cô nhớ lại những ngày đầu, khi mỗi bước đi của mình đều vấp phải những ánh mắt dò xét. Chính cô đã từng thẳng thừng đặt vấn đề về sự chân thực của cái gọi là "ý trời", còn anh chọn cách im lặng như một hố đen không đáy. Họ đã ở cạnh nhau qua một quãng dài đầy rẫy sự đề phòng, như hai kẻ lạ mặt cùng chèo chung một con thuyền giữa cơn dông, tay giữ mái chèo nhưng lòng vẫn không thôi cảnh giác về phía đối phương.

Khi anh đưa cô đến nơi này, phơi bày toàn bộ bí mật hỏa khí và cả những toan tính chính trị, Liên hiểu rằng bức tường ngăn cách ấy đã sụp đổ. Giữa một thế giới xa lạ, nơi cô luôn phải thu mình lại để tự vệ, niềm tin của anh bỗng trở thành điểm tựa duy nhất, khiến lớp vỏ bọc đề phòng trong cô bắt đầu rạn vỡ.

"Anh không sợ tôi sẽ nói ra những điều không nên nói?"

"Lòng người sáng, thì lời nói cũng ngay. Tôi nhìn thấy điều ấy nơi cô, là đủ rồi."

Sự điềm tĩnh ấy ẩn chứa một ý chí mãnh liệt. Liên nhìn anh, giọng khẽ run vì sự xúc động dâng trào:

"Anh nói điều này với tôi... dù biết tôi không thuộc về thời đại này sao?"

Quang Bình lúc này mới ngẩng lên. Anh mỉm cười, ánh mắt sáng lên một tia kiên định, tựa như mọi bóng tối nghi kị trong anh đã tan biến theo làn khói ngoài kia.

"Tôi đã ngẫm nhiều về điều ấy. Cô từ đâu tới, thân phận ra sao, với tôi chẳng còn là câu hỏi cần lời đáp. Cô từng nói về những việc sẽ xảy ra, tôi chẳng phủ nhận, cũng chẳng vin vào đó. Dù vận mệnh thế nào, tôi vẫn muốn tự mình định đoạt con đường đi."

Liên biết rõ triều đại Tây Sơn dẫu rực rỡ đến đâu rồi cũng sẽ sụp đổ. Vậy mà lúc này, nghe những lời sục sôi khí thế của chàng trai trước mặt, trong lòng cô lại dâng lên một niềm dao động khó tả. Nếu bánh xe lịch sử thật sự nghiền nát mọi nỗ lực của anh, thì niềm tin kiêu hãnh này sẽ đi về đâu? Nhưng nếu vận mệnh có thể xoay chuyển - dù chỉ là một kẽ hở nhỏ trong khoảnh khắc này - cô muốn được tận mắt chứng kiến.

"Tôi sẽ cùng anh thắp ngọn lửa ấy. Dù nó soi được bao xa, cũng là ánh sáng mà tôi muốn thấy."

Trong khoảng lặng sau lời nói ấy, từ xa vang đến tiếng bước chân dồn dập,  mỗi lúc một rõ hơn. Quang Bình quay mặt về phía cửa, Liên cũng bất giác nhìn theo.

Dáng người cao lớn của Quang Diệu hiện ra nơi ngưỡng cửa đang mở. Anh dừng bước đột ngột, gõ hai cái vào cánh cửa như một lời thông báo:

"Chú Bình, e là chú phải về trại một chuyến. Người tộc Xà Đàng bất hoà cùng nhóm cũ vì chuyện lương thảo. Khó mà dàn xếp cho êm được."

Khi trông thấy Liên, ánh mắt Quang Diệu chững lại một thoáng. Cái nhíu mày của anh khiến Liên cảm nhận rõ rệt sự hiện diện không đúng lúc của mình. Ngay lúc cô vừa định mở lời: "Hai người cứ nói chuyện, tôi ra ngoài trước." thì giọng nói của Quang Bình vang lên:

"Còn Bok Kiơm đâu? Anh đã gửi lời tới y chưa?"

Quang Diệu đưa tay vuốt sau gáy như một phản xạ căng thẳng:

"Nhóm Bok Kiơm hiện trong rừng Mộ Điểu. Đã sai người đi mời, nhưng e không kịp. Nên... phải nhờ chú ra mặt trước."

"Được rồi. Anh đi trước. Tôi sẽ theo sau ngay." Quang Bình nhìn lướt qua Liên, nói nhanh: "Gian phòng bên tả, tôi đã dọn dẹp, có bày sẵn ít vật dụng cần dùng. Cô cứ nghỉ lại ít hôm. Cơm trưa sẽ có người mang tới, chẳng cần đợi tôi."

Dứt lời, anh nhanh chóng bước ra khỏi ngưỡng cửa. Nhìn theo tấm lưng rộng và dáng đi vững chãi của anh khuất sau những tán cây, Liên vẫn thấy trong lòng dội lại ấn tượng sâu sắc về một con người kiên định và quyết đoán trước mọi biến cố.

Liên nhẹ nhàng khép cửa, bước chậm rãi trở vào. Tầm mắt lướt qua kệ gỗ: những ống tre, và các túi vải buộc chặt. Đây không phải chốn ở tạm, mà là nơi cất giữ cả một công trình đang dần thành hình.

Vụ pháo hoa trong màn kịch "trời ban ấn kiếm" ấy đòi hỏi bao thử nghiệm, tính toán tỉ mỉ - thứ mà ngay cả kẻ hiện đại thiếu nền tảng cũng khó lòng thực hiện. Quang Bình sử dụng thuốc nổ như người thấu hiểu cặn kẽ bản chất của nó. Liên biết, súng và đại bác đã xuất hiện từ những ngày đầu của cuộc phân tranh Trịnh - Nguyễn, chẳng có gì bí mật. Song hỏa khí Tây Sơn vẫn vang danh vượt trội. Nếu không tận mắt thấy... cô nào dám tin ai đó ở thời này lại đi trước người đời một quãng dài đến thế.

"Quang Bình là ai?" - câu hỏi cứ xoáy mãi trong tâm trí. Không chỉ kẻ biết đánh trận, mà đang thay đổi chính cách đánh trận. Cái tên ấy không xuất hiện trong hầu hết những câu chuyện về Tây Sơn mà cô từng biết, hay do sự hời hợt và thiếu kiến thức lịch sử của cô.

Bên ngoài, gió rừng xào xạc, mùi đất ẩm lẫn hương khói nhạt. Một nhịp chân vang ngoài hiên, rồi dừng lại. Liên nín thở, mắt dán chặt vào cánh cửa gỗ. Tiếng bước chân nhẹ, ngắn, không đều - chẳng phải của Quang Bình. Cô căng tai lắng nghe, không ngừng cảnh giác. Vài tiếng động khe khẽ, như ai đó đặt vật gì xuống, rồi nhịp chân rời đi, xa dần, tan vào tĩnh lặng.

Liên đợi thêm một khoảnh khắc dài, căng thẳng, sau đó mới men ra mở cửa, cẩn trọng nhìn quanh. Trên chiếc bàn gỗ thấp ngay bên hiên, hai khay cơm được đặt gọn gàng. Nỗi lo tan biến, cô buông lỏng, bưng khay vào, ăn phần mình trong im lặng. Ăn xong, cô rửa bát đũa sạch sẽ, đặt khay về chỗ cũ.

Những bông hoa đã được phơi từ sáng đã se lại, khô ráo và thơm thoang thoảng. Liên cúi xuống, dùng hai tay vun nhẹ, bỏ vào gùi đặt ngay ngắn nơi góc vách. Cô bước qua gian kế bên, nhìn qua căn phòng nhỏ: vách gỗ mộc mạc, một chiếc chõng tre kê sát vách, góc nhà có gùi và vài vật dụng cần thiết. Cô chợp mắt trên chiếc chõng tre. Trong cơn ngủ ngắn, những suy nghĩ về chàng trai ít lời, về trí tuệ phi thường vẫn lẩn quẩn.

[60]Điểu thương (鳥鎗): cách gọi súng hoả mai (火枚) của người Đàng Trong, Đàng Ngoài gọi là Hiệp Súng (挾銃). Loại súng kíp đá hoặc mồi cháy, nhập từ phương Tây qua thương nhân Bồ Đào Nha từ thế kỷ XVI. Dài khoảng 1-1,5m, nòng sắt hoặc đồng, bắn đạn chì hoặc gang.

Về tên gọi điểu thương: nóng súng dài và có lắp đầu nhọn như cái giáo (thương), còn đầu cò bật vào đánh lửa để khai hỏa trông như cái đầu chim (điểu). Súng điểu thương bắn xa độ 250 đến 300 thước.

Các vua nhà Lê, vua nhà Mạc, chúa Trịnh, chúa Nguyễn đều trang bị súng hỏa mai với số lượng khổng lồ cho quân đội. Sử sách lẫn văn học đều ghi chép các trận đánh thời đại này "đạn bay như sao sa". Ca dao Đàng Trong cũng ghi lại hình ảnh người lính điểu thương thủ:
"Ngang lưng thì thắt đai vàng
Đầu đội nón dấu vai mang súng dài
Một tay thì cắp hỏa mai
Một tay cắp giáo quan sai xuống thuyền"